فردوسي كيست

در منابع مختلف اسم فردوسي به صورت حسن بن منصور و حسن بن علي و حسن بن اسحاق آمده است.علت معلوم نبودن اسم پدر فردوسي براي ما روشن كننده بعضي حقايق ميباشد. اكثر كساني كه اسم پدر فردوسي را با نامهاي مختلف نوشته اند از شهر توس و شهرهاي نزديك توس بوده اند و به نحوي اسم او را از نزديكان و آشنايان فردوسي سوال كرده اند. بدين ترتيب معلوم ميشود كه در شهر توس بر سر پدريت فردوسي متفق القول نبوده اند و در اصل اين مساله قابل تامل است.

در همه منابع تاريخي بر فقير و بيچيز بودن فردوسي تاكيد شده است. با توجه به اينكه سرودن شاهنامه را در ۴۰ سالگي شروع كرده است ميتوان نتيجه گرفت كه اين فرد تا ۴۰ سالگي شغل و پيشه نداشته و جواني بي بخار و بيكار بوده است. هيچ جا در مورد كشاورزي و چوپاني و تجارت فردوسي كلمه اي نوشته نشده است. بدين جهت فردوسي شغلي را برگزيد كه هميشه دست به سينه جلوي اربابان و حاكمان باشد تا با مدح و ستايش آنها و با چاپلوسي نان شب خود را بدست بياورد.

ريش سفيدان شهر توس به دفعات فردوسي را از شهر بيرون رانده بودند، به خاطر معلوم نبودن پدرش و بي بخاري و بيكاريش و چاپلوس بودنش حتي به هنگام مرگ نيز جنازه او را به قبرستان شهر راه ندادند و نعش گنديده اش در نهايت در باغ حياط دخترش مدفون شد.

شاهنامه چيست؟

كتابي است كه از لحاظ اجتماعي و انساني بي محتوا است و از نظر علمي و تاريخي نيز بدون منبع است و سنديت ندارد. از نظر اجتماعي فقط صد بيت شعر از فردوسي موجود است كه آن هم شكايت شاعر از مردم و پادشاه است كه به وي آب و غذا نميدادند.

اكثر شاعران هم عصر فردوسي دروغ گو و ياوه گوئې او را نوشته اند. از آن جمله شاعر معروف همان دوره فرخي سيستاني، مصراع زير را گفته است: گفتا كه شاهنامه دروغ است سربسر.

فريد الدين عطار نيشابوري در كتاب اسرارنامه نوشته است: چون فردوسي فقط در مدح حاكمان عمر سپري كرده است، خواندن شاهنامه براي هر فرد عاقلي بدعت و ضلالت است.

معزي نيشابوري ميگويد:

من عجب دارم ز فردوسي كه تا چندان دروغ
از كجا آورد و بيهوده چرا گفت اين سمر

شاعر انوري، در ابياتي ناقص العقل بودن فردوسي و پست بودن شاهنامه را چنان بر زبان آورده است:

در كمال بوعلي نقصان فردوسي نگر
هر كجا آمد شفا شهنامه گو هرگز مباش

از محققان معاصر نيز احمد شاملو بر شاهنامه ايراد گرفته است.

دكتر حسين فيض اللهي، شاهنامه را غير علمي، دروغ و اشاعه دهنده مفاسد اخلاقي و خانوادگي بيان كرده است.

سلطان محمود غزنوي خطاب به فردوسي گفته است: شاهنامه تو چيزي نيست كه، يك قاطرچي در ارتش من از صد رستم دستان تو پهلوانتر است.

از بيتهاي مشهور شاهنامه بيت٫

اگر سر بسر تن به كشتن دهيم
از آن به كه كشور به دشمن دهيم

،حرف فردوسي يا شاهنامه نيست و اين جملات را مردم توران به پادشاه خودشان افراسياب گفته اند. در شاهنامه بخش كامل اين بيت چنين است :

چنين گفت لشكر به افراسياب
كه چندين سر از جنگ رستم متاب

نه كيخسرو آباد ماند نه گنج
نداريم از اين جنگ كردن به رنج

اگر سر بسر تن به كشتن دهيم
از آن به كه كشور به دشمن دهيم

خانواده در شاهنامه:

در شاهنامه هر كجا سخن از خانواده است به وفور ميبينيم كه پدر با دختر خود يا پسر با خواهر خود ازدواج ميكند. و يا اينكه هر وقت از زن صحبت ميشود، كاملا خائن به شوهرش نشان داده ميشود. براي نمونه ابيات زير را ميخوانيم:

زنان مهتران و نامداران
بزرگان جهان و كامداران

اگر چه شوي نامبردار دارند
نهاني ديگري را يار دارند

در جاهاي ديگر شاهنامه تاكيد ميشود كه، اگر در فارسستان خانواده اي دو بچه داشته باشد هر كدام از يك پدر است. در ابيات زير فردي به نام شهرو ۳۲ بچه دارد ولي پدر همه آنها فرق ميكند :

بچه بودست شهرو را سي و اند
نزادست او از يك شوهر دو فرزند

يكايك را زناشايست زاده
به دايه دايگاني شير داده

در داستان ديگرشاهنامه، بهمن پادشاه فارسستان به دختر خودش به نام هما عاشق ميشود و هما از بهمن پسري به دنيا مي آورد كه نامش را دارا ميگذارند. وي بعدها پادشاه ميشود. در اين رابطه ابيات زير را ميخوانيم:

يكي دخترش بود نامش هماي
هنرمند و با دانش و پاكراي

همي خواندي ورا چهرزاد
زگيتي پديدار او بود شاد

هماي دل افروز تابنده ماه
چنان بود و آبستن آمد ز شاه

تحقيقات نشان ميدهد، ۳۲ مورد روابط زنان و مردان در شاهنامه اشاره شده است كه ۹ مورد آن با عرف معمولي بوده است و ۱۱ مورد آن تصاحب زنان و دختران دهقانان و كارگران بوده است. ۶ مورد ازدواج پدر با دختر، پسر با خواهر يا مادرش بوده است.۶ مورد ديگر آن نيز خيانت زن به شوهرش بوده است. با توجه به آمار فوق نتيجه ميگيريم كه در فارسيان قديم ۸۲٪ مساله ازدواج غير اخلاقي و توام با وحشيت بوده است.

مرگ فردوسي

در سن ۸۲ سالگي مرده است. مردم شهر توس به خاطر معلوم نبودن پدرش و بيبخار و چاپلوس بودنش، جنازه فردوسي را به قبرستان شهر راه ندادند. چند روز جنازه در خانه ماند و گنديد. نعش گنديده را در حياط باغ دخترش دفن كردند.

در زمان حكومت تيموريان، امير تيمور پايش را بر روي قبر فردوسي گذاشته و ميگويد: تو كه در مورد توران (تركها) بد ميگفتي، الآن بلند شو و ببين كه تركها چكاره هستند و فارسها چكار ميكنند. (منظورش امپراتوري تركها از چين تا بالكان و زير دست بودن فارسان بوده است). بعد نيز دستور داد تا قبر را خراب كرده و آب رودخانه را از روي آن رد كنند.

جاي دقيق دفن شدن فردوسي معلوم نيست. قبر فعلي در سال ۱۳۴۳ توسط تعدادي فارس صفت بنا گرديد. محمد علي فروغي و حسن تقي زاده در راس آنها بودند. در سال ۱۳۴۷ اين بنا تعمير و تجديدبنا شده است.

منابع و ماخذ:
* تاريخ ادبيات ايران، ذبيح الله صفا، جلد اول
* اسرارنامه فريد الدين عطار نيشابوري
* ويس و رامين، فخرالدين اسعد گرگاني
* بر چكاد شاهنامه، محمد روايي، تهران ۱۳۸۰
* ديباچه شاهنامه ، مول ژول، تهران ۱۳۶۹

چنگيز تيمورلو
۲۰۰۸