۞ ۞ ادبیات آذربایجان ۞۞
فرهنگی فضول باشی شعر اوشاقلار آشنایی با بزرگان ناغیل شفاهی ادبیات ادبیات آذربایجان پست الكترونيكي صفحه اصلي
جستجو

تبليغات
 

 

نظر سنجي

 

 


 

 

 

 
 
 


 ابو طالب الهیاری

 

آغیز:  دهان، پوزه، مدخل، در، دم، دهانه، مصب، دفعه، بار، مرتبه

بیچاغین آغزی:  دم چاقو، لبه چاقو

آغزیندان قاچیر کاق: از دهان پراندن

آغزی یومماقک: دم فرو بستن

آغیز لیق: آغوز، فله نخستین شیر پستاندار

آغیز اوتو: باروتی که به تفنگهای چخماقی و سر پر می ریختند

آغیز باآغیز: لبالب، سر ریز، دهان به دهان

آغیز ــ آغیزا ووئرمک: دهان به دهان شدن، به یکدیگر فحش دادن، پرخاشگری کردن

آغیز دان: از دهان، شفاهی، غیر کتبی، ازبر

آغیز ادبیاتی: ادبیات شفاهی، فلکولور

آغیزدان بیلیرم: از حفظم

آغزی ایتی: قاطع، برا، حراف

آغزی کسرلی: قاطع، برا، مقتدر، با نفوذ، کسی که حرف او اثر داشته باشد

بیر آغیزدان: یکسره

آغیز لاشما: مشاجره کردن، منازعه کردن، دهن به دهن شدن، دشنام کردن، مشورت کردن

آغیز لی: خوش بیان، شیرین زبان، خوش گفتار، آلتی که دم بر نداشته باشد

دهان دار، دهانه دار

آغیز لیق: قیف، در، سر بند، دهان بند، دهنه]اسب باروت

آغزی آچیق: احمق، ابله، سفیه، هواس پرت، مبهوت، کسی که راز دار نباشد

آغزی دولو: دهان پر

آغزی اودلو: دهان آتشین، تند مزاج، عصبانی، خشمگین

آغزی ایری: دهن کج، زود رنج، ناراضی،

آغزی ایری: دهان بزرگ

آغزی بوش: دهن لق، وراج، پر حرف

آغزی بتوو: رازدار، سر نگهدار، آدم درست و حسابی، خوددار

آغزی اوروج: دهان روزه، روزه دار، روزه

آغزی بیر: یکدل و یکصدا، متحد، متفق

آغزی هرزه: بد دهن، دشنام ده، هرزه گو

آغزی یاستی: کلنگ سر پهن

آغیزدان ــ آغیزا دوشمک: از دهان به دهان افتادن، معروف، مشهور شدن

آغیز آلما: ناشتائی، صبحانه

آغیزدان دوشدو: از دهان افتاد، [غذا] سرد شد

آغیزدان اویرنمه: از دهان یاد گرفتن، به طور شفاهی یاد گرفتن

آغزی گویچک: سفیه، حراف، زیاده گو، مشنگ

آغزی یاوا: بی نزاکت، بی ادب، فحاش، خشن

آغزی دوعالی: دوعا خوان، مومن، دیندار، ریا کار

آغزی جیریق: دهن چاک

آغزی ییرتیق: کسی که رازدار نباشد، سخن چین، دهن چاک، دهن لق

آغزی یئکه: دهن گشاد

آغزی یئللی: گنده گو، متکبر، مغرور، خود خواه

آغزی بوزمک: دهان جمع کردنف کج دهنی نشان دادن، مسخره کردن، لب بر چیدن

آغزی قارا: صفت سگ و گرگ

آغزین شیرین اولسون: دهانت شیرین باد

آغزین اود ایله دولسون: دهانت پر از آتش بشه، دهانت آتش بگیرد

آغزیم یاندی: دهانم سوخت

آغزیمدان گله نی دئدیم: هر چه از دهانم آمد گفتم، فحش دادم

بیر اغیز گولمک: یک دهن خندیدن

آغزینی آچیب گوزونو یومدو: دهانش را باز کرد و چشمانش را بست، کنایه از فحش دادن و حرفهای رکیک زدن

آغزینی شاشاپبیلداتماق {تامسینماق} : معادل فارسی ندارد، کنایه از طعم کشیدن، لیسیدن

آغزیم آجیدی: دهانم تلخ است

آغزیم آجیشدی: دهانم تلخ شد

دیل ــ آغیز سیز: عاجز، مظلوم، فقیر

آغزی یا شماقلی: نقابدار

آغزیندان ایی گلیر: از دهانش بو می آید

آغزینا ایت کله سی آلیپ: کنایه از فحش دادن، فحاشی کردن

آغزی قاپالی{باغلی}: دهان بسته

 

 

تهیه کننده:  رحیم صوفیان

 

منبع:  نشریه حیدر بابا

 

نویسنده:  ابو طالب الهیاری

 

 

 
لوگوی سايت

 

 


همكاران

مدیر سایت: رحیم قابل نژاد

ايميل ناظر

ايميل مدير


ختایی

   علي دور

 

 منم بير تن ولي جانيم علي دور

 داماريمدا گزن قانيم علي دور

    

       منه  بو دفتر و ديوان گركمز

    منيم دفترله ديوانيم علي دور

 

منم بير قطره سو  اونون يانيندا

 منوم درياي عمانوم علي دور

 

 منم يعقوب سرگشته جهاندا

منيم يوسف كنعانيم علي دور

 

  بو سؤز "علي" سؤزودور اي ختايي

منوم بو سؤزده اوستادوم علي دور

  ختايي


لينكدوني

درخواست همكاري

 

سلام دوستان عزيز

لطفا" براي بهبود اين سايت هرگونه مطلب - عكس -  لينك  سايت ونظرات را به ايميل مدير ارسال كنيد در ضمن مطالب ارسالي به نام شخص فرستنده در سايت بار گذاري خواهد شد .

در صورت مايل بودن مي توانيد عكس خود را نيز ارسال كنيد.

با تشكر  مدير

amir@dfiyuozat.com 


 
 

حئکمتلی سؤزلر

 

حئکمتلی سؤزلر

توپلایان : علی خالط آبادی

- زحمت چکمه ین راحاتلیق قودرتینی بیلمز.

- زحمت چکمه ین بال یئمز

- ایشلمه ین دیشله مز

- ایش بدنین جوهری دیر

- ایش اینسانی صافا چیخارار

- ائل سئونی ، عالم سئور

- ائل تیکه نی عالم ییخا بیلمز

 -  سؤز قالدی ائل گلنه ، چیرماندیم سئل گلنه            گؤزل بیر باغ سالمیشام ، ائل گله کولگه لنه

- وطنه گلدیم ، ایمانا گلدیم

- ائل یولوندا باش قویان               قازانار ائل حرمتین

- اؤلر کوراوغلو ، گئتمز بو یورددان

 


 

 

 

 

واحد اندازه‌گیری در آذربایجان تا سی سال قبل:

واحد طول

آرشین=           115 سانتی متر

یاریم آرشین= 57.5  سانتی متر

چیرک =            29 سانتی متر

سییه =           14.5 سانتی متر

پونزا=               7.2 سانتی متر

---------------------

واحد طول راه

آغاج = 6 کیلو متر

منزل= 6 آغاج

حد فاصل هر آغاج قهوه خانه‌ای جهت استراحت وجود داشت معمولا یک فرد معمولی روزانه دو آغاج راه می‌رفت یک مسافر تنبل یک آغاج راه می‌رفت و آدم های خیلی تنبل طوری مسافرت می‌کردند که اگر مسافت 10 روز را جمع می‌کردی از 9  آغاج هم کمتر می‌شد این موضوع برای اینکه میزان تنبلی شخصی را مشخص کنند می‌گویند فلانی خیلی زرنگ است ماشااله در 10 روز 9 آغاج راه می‌رود 0 اؤن گونده دققوز آغاج یول گئدیر )

---------------------------

واحد پول

قیران = 100 دینار = بیست شاهی

ده شاهی = 50 دینار

چهار شاهی = یک عباسی

یک منات = 3.5 قیران

یک پنابت = 50 دینار

اؤچ پنابت = 1.5 قیران

 قارا پول = سکه کم ارزش از برنز و یا روی = پشیز

------------------------------

واحد وزن

درم = 10 مثقال = 15.5 دانگ

سیر 80 گرم = 16 مثقال

یک مثقال = 24 نخود = 4.68 گرم

باتمان = 5 کیلو ( در بازار تبریز 4.440 کیلو گرم )

یک نخود = چهار گندم

یک کیلو= 1000 گرم

نیم کیلو= 500 گرم

یک پونزا = 250 گرم

هفدرم = 125 گرم

 یک چتوه‌ر = 22 مثقال

چئت  = 11 مثقال

 

 


 

 

 


آت

 

داناود  ادبیات ترکی

آت

آت آریق ، یولار اوزاق

آت اولسا ات تاپیلار ، داد اولسا آد تاپیلار

آت اولماسا ، یول اولماز دیل اولماسا ، ائل اولماز

آت اولدورمه ین، بایتار اولماز . ( بایتار: مالوتاج: مال حکیمی )

آت اولنه جن اوتلار

آت اولومو ، ایته بایرام

آت ایلیغین ، دوه ایللیگین دوشونور

آت سوروسون ، قارتال یوواسین گودر . ( آت سوروسون آختارار ، قارتال یواسین)

آت قاچا قاچا ، قوش اوچا اوچا ، کیشی چالا چالا یئتیشر

آت قازیغی گوموشدن، یول آزیغی یئمیشدن

آت قانلی ، ایگیت جانلی گرک

آت گوجونو کارواندا گور آتیوا مینگینن، اوزگه اتی تئز اریر

آت گونده آخسار، سو گورنده سوسار

آت میننده،اوزآتیوا مینکینن، اورگه اتی تئز آریر

آت میننیندی، ائو قونانیندی ، دون گئینیندی

آت آر آلیندا ، آر ، غئیرت آلتیندا

آتا قاباقدان ،ایته دالدان یاناش

آتا گوج ، آداما عاغیل (گرک)

آتا مین ، حق دانیش . حقی، ات اوسته دانیش

آتا میندین ، اوزووو اونوتما ،آتدان دوشدون ، آتیوی

آتا مینر ، آتاسین دانار ، آتدان ائنر ، آتین دانار

آتا یهری ، دیلنچییه توربا ، آغیرلیق ائتمز

آتدان دوشن ،یئنه آتلانار

آتدان دوش، آددان یوخ

آتدان قارین ، ایتده بورون

آتدان دوشوب ، یهردن دوشمور

آتی اولمایان ، آرپا نه گزر ، آتی اولمایان، آیاقلاگزر

آتی، یولویلا تانی، ائلی دیلیینن تانی

آتیم یوخدو آراندا ، قایغیم یوخ بوراندا

آتینا آجییان ، یهرین آرخالار ( داشییار )

آتین آیاقینا باخ ، ایتین قویروغونا

آتین سیرین گوزوندن ، مرد سیرین سوزوندن

آریق آتا ،قامچی دوشمان ، ییرتیقداما ، دامجی دوشمان

 

توپلایان : حسن هادی طلب

  حیدر بابا درگی سننان یازیلدی

 

   www.shafag.parsiblog.com     www.dfiyouzat.com ::   

 

یاشا  آذربایجان

 

آذربایجان سنسن منیم            علویتیم شان شهرتیم (2)

 

آدین منیم ائوز آدیم دیر          سنسیز منیم نه قیمتیم (2)

 

آذربایجان  آذربایجان           یاشا یاشا آذربایجان (2)

 

نفسیمیز بابک لرین                 صابیر لرین گور نفسی (2)

 

ماهنیلاردا یاشادیر بیزی            بابا لارین آیاق سسی (2)

 

آذربایجان  آذربایجان           یاشا یاشا آذربایجان (2)

 

بیز تاریخه سیغینمازیق           دونن واریق بوگون واریق (2)

 

     بیز کئچمیشه گووه نه رک          گله جه یه آددیملاریق (2)

 

آذربایجان  آذربایجان           یاشا یاشا آذربایجان (2)

 

 

حئکمتلی سؤزلر

 

حئکمتلی سؤزلر

توپلایان : علی خالط آبادی

- زحمت چکمه ین راحاتلیق قودرتینی بیلمز.

- زحمت چکمه ین بال یئمز

- ایشلمه ین دیشله مز

- ایش بدنین جوهری دیر

- ایش اینسانی صافا چیخارار

- ائل سئونی ، عالم سئور

- ائل تیکه نی عالم ییخا بیلمز

 -  سؤز قالدی ائل گلنه ، چیرماندیم سئل گلنه            گؤزل بیر باغ سالمیشام ، ائل گله کولگه لنه

- وطنه گلدیم ، ایمانا گلدیم

- ائل یولوندا باش قویان               قازانار ائل حرمتین

- اؤلر کوراوغلو ، گئتمز بو یورددان

 

 

 www.shafag.parsiblog.com      www.dfiyouzat.com ::     

 

 

 

 

 

اسلانين عرضه سي گؤر تولكو بُيه

نه عرض حالينان اوخونور داغلار

 

پيشيك شيره دؤنوب ، سيچان نهنگه

چاققال دا مئيدانا سوخولور داغلار

 

داها « چنلي بئل» ده قوران يوخ چادير

نه ده « حسن دلي » يالدا آت اوينادير

 

دونيا «ارزورم » دا بايقوش اولادير

گون گونون اوستونه چيخيريلير داغلار

 

نه « قوچ كوراوغلو» وار نه ده نعره سي

چاتمير قولاغيما « نبي » نين سسي

نه« كرم » گؤرونور نه ده « له له» سي

« بابك » ين قالاسي ييخيليب داغلار

 

چكمير « كوسا سفر» اوخون كامانا

دارتيريب مئيداني آلا دومانا

« اينتيصار » تك اوغول قاليب آمانا

بوجاقدان بوجاقا سيخيلير داغلار

 

   


 

اولــده مكتبدن قاچيب ، اؤزون دالـــي سالان جانيــم

ايندي اوخو جانين چيخـسين ، خالقدان دالي قالان جانيم !

 

آنلامادين هئچ درس نـدير ؟ خالق اوخودو سن اوينادين

اؤزگه يه نصيحــت وئريب ، اؤزو توتك چالان جانـيـم !

 

هر واخت چيخــدين سياحته ، خير آپاريب ، شر گتيرديــن

مني سالديـن ذلالتــه ، آي دردينــن بلان جانيـــــم !

 

ايندي بيريـول ايمتحان دي ، خلق يازاجاق سنده دور باخ

من دئمه ديم « باخدرسينه» ؟! سني اولاسان يالان جانيم !

 

علم گلميشدي  قاپينا  ،  نادان اولدون اؤيرنمه دیـن

ايندي سـن گئـت قاپيسينا ،داليسيجان دولان  جانيـم !

 

درسي هر واخت باشارمادين ، گئت اوتور لاپ دالي تختــده

معلم سوال سوروشسا ، ياواشـجا دالـدالان جانيـــم  !

 

بي سوادين سونو يوخدو ، بونو اؤزون ياخشي بيليرسن

هميشــه گلجه ييندن ، آي اولان نگــران جانيـم !

 

داها قالمادي آبرون ، « اينتيصار » ي گؤرن گولـور

معلـم ده دؤيجكــديــر ، ديكته ده صفرآلانجانيـم !

 


 

بال دوداقلار ياشماق آلتدان جان آلير پونهاني ، گؤزل !

« بئدووستان » ين مارالي ، آغلادير دونياني گؤزل !

قاشين ياي دير ، كيپريگين اوخ ، اورييم نشاني گؤزل !

باشين سلطان ، گؤزون جلاد ، آخديرير آل قاني گؤزل !

 

اول سلطان يارين باغيندان

نار دريم باش بوداغيندان

اومود آليم دوداغيندان

اييلنده ياناغيندان

 

اؤپوش پاي آليم

اوچسون خياليم

اليمي ظاليم

باشدان ائنديريم

ياخاندان ساليم

واريم اول جنت قوينونا قوراق بير دؤوراني گؤزل !

 

حوسنون خيالا گلنده وارليغيما قارا چكير

قددين سلو ، زولفون كمند ، عاشيقيني دارا چكير

من اسيرم اودا غاليب ، بيلمم مني هارا چكير ؟!

يار مني شهلا گؤزويله جهنمه ، نارا چكير

 

جهنم نارين سؤندوررم

ياري بير كلمه دينديررم

سينم اوستونه مينديررم

قارا بختي سئوينديررم

 

اورك سئوينجي

ديشلري اينجي

دوداق گولونجو

ايسته يين اؤزو

قلبين دوشونجو

بايرام توتاق ، بو وصالي ، يانديراق هيجراني گؤزل !

 

چيخاندا آي كيمين آشكارا ائيله يير گوناه يئريشين

دوشورم آياق آلتينا هئچ وئرمير قولاق يئريشين

نه اؤلدورور ، نه بوراخير ، نه وئرير پناه يئريشين

آچيب سرريمي عالمه ، ائيله ييب تاباق يئريشين

 

قوينوندا آچيم تاباغي

گزيم بير ـ بير هر بوداغي

تاپيم بير جنت بولاغي

دولدوروم داشسين چاناغي

 

چاناغي داشسين ، قوللار دولاشسين

كئف حددن آشسين

ديل ، ديلي تاپسين ، دوداق سوواسشين

هجرانكؤچسون،ووصال گلسين ، «اينتيصار» قورباني گؤزل

 

 


 

 

عبادت لايقدير تك بير آللاها

عرض سماواتدا اوندان باشقا يوخ

ووراسان قلبيندن اونا ياغينين

عرب « شهاب » ، فارسي « تيري » ، توركو « اوخ »

 

عثمان دي قرآني جمع ائديب يازان

جمع نظاملارا اسلام دير نظام

بيزيم پيغمبر تك يئر اوزونده اينسان

عرب « لا» دي ، فارسي « نه » دي ، توركو « يوخ »

 

« اينتيصار » ايلهامين آلار تاريدان

يولو گئدر اوز دؤندرمز ياريدان

آللاهين امري ايله دنيز قورودان

عرب « كثير » ، فارسي « زياد » ، توركو « چوخ »

 

 

 

قولاق              توپلايان  ابوطالب الهياري

 

قولاق : گوش ، گوشه

قولاق آسماق : گوش دادن

قولاق ورمك : گوش دادن ،استماع كردن

قولاقي باتماق : كر شدن ، ناشنوا شدن

قولاقي يايترماق : كوش دادن ، گوش به زنگ‌شدن

قولاق آردي : پشت گوش ،بنا گوش

قولاق باتيريجي : كر كننه ، گوش خراش

قولاق بورماسي : چشم زهر گرفتن ، تنبيه جزئي

قولاقليق : گوشي

قولاق دلمه: سوراخ كردن گوش

ازون  قولاق : خر ، اولاغ ، دراز گوش

پله قولاق  : پهن گوش ، عريض گوش

قولاقلاماق : گوشمالي دادن ،تنبيه دادن

قولاق آردينليغينا وورماق : خود را به كري و ناشنوايي زدن ، خود را به نفهمي زدن

قولاقيني چيخارارم : گوشت را در مي‌آورم

قولاقيني چكه رم : گوشت را مي‌كشم

قولاغيني دووارا ميخلارام : كنايه از شدت تنبيه

قولاقي‌نين داليسيني گوره بيلسن ، مني ده گؤره بيلرسن : هر وقت پشت گوشت را ببيني ، مرا هم مي‌بيني

آچ قولاقيني ائشيت : گوشت را باز كن و بشنو، خوب گوش كن

قولاقي شوشله‌مك : با دقت  گوش دادن

قولاق ياتيرماق : گوش خواباندن ، استراق سمع

قولاق گوناهكارييام : كنايه از شك و ترديد داشتن در مورد يك واقعه ، يعني نديده‌ام بلكه شنيده‌ام

ياستي قولاق : پهن گوش

قولاق آغريسي : درد گوش

قولاق سانجيسي : معادل فارسي ندارد

قولاقي چيركله مك : عفونت گوش

باش قولاقدان گئتمك : خسته شدن ، سردرد گرفتن از صداهاي ناهنجار

قولاقيني  كسه رم : گوشت را مي‌برم

قولاق سييرم : معادل فارسي ندارد ، كنايه از بريدن گوش از بيخ

تاي قولاق : تك گوش

قولاقي ائنله‌مك : در دهات و عشاير آذربايجان گوش حيوانات بويژه گوسفند و بز را براي شناخته شدن در اشكال مختلف برش مي‌دهند و يا داغ مي‌كشند كه به اين عمل (( ائنله مك )) مي‌گويند 

قولاقيندان ياپيشيب دولانديررام : گوشت را گرفته مي گردانم.

كره قولاق: كوتاه گوش ، در حيوانات به كار مي برند.

قولاقيندان داش آسلانير : كنايه از سنگيني گوش ، خوب نشنيدن.

قولاغيم دينجلدي: گوشم راحت شد ،‌ آسوده شدم

قولاغيم پاتلادي: گوشم تركيد

قولاغيم ييرتيلدي: گوشم پاره شد

قولاغيم زنگده دير:گوش به زنگم ، منتظرم

قولاغيم شكله نير : گوشم در ترديد است، مثل اينكه صدايي مي شنوم

قولاغيما بير سس گلدي: به گوشم صدايي آمد

قولاغا پيچيلداماق: به گوش نجوا كردن

قولاقلاري سالانيب: كنايه از بي حال بودن ، خسته شدن ، پريشاني و بيماري

قولاقجيل : سمعك ، دستگاه كوچك شنوايي

قولاغا آذان وئرمك: به گوش نوزاد اذان گفتن

آدي قولاغينا يئتيشمك : معادل فارسي ندارد ( كنايه از آشنا بودن )

قولاغينا ياسين اوخوماق : « امثال حكم‌» ،‌(به گوش ...ياسين خواندن ) ، كنايه از نفهمي ،‌گنگ بودن

قولاغيني چكه رم ، ائششك قولاقيندان اوزون ائدرم: گوشت را مي كشم ،‌از گوش خر دراز تر مي شود

گؤز- قولاقدا اولماق : گوش به زنگ بودن ، مراقب و منتظر بودن

قولاق آس : گوش كن

قولاق وئر : گوش بده

 ائشيتمك ايسته‌ميرسن ، قولاغينا پامبخ تپ : اگر نمي‌خواهي بشنوي به گوشت پنبه بگذار

                                                   

                                       به نقل از هفته نامه حيدر بابا شماره    135

 

      www.shafag.parsiblog.com      www.dfiyouzat.com ::     

 

 

كور ، كورا ، كور دئمه سه باغره چاتتار = كور به كور، كور نگويد سكته مي‌كند

 

 

چهار جهت اصلي       

 

                              فارسي           تركي معاصر                 تركي قديم

                               شمال              گوزئي                       قره

                               جنوب                گوئني                      قئزل (قرمزي)

                              غرب                  باتي                          آغ

                               شرق                دوغي                       گوي

قره - قره دنيز ( كه اشتباها سياه ترجمه شده و درياي سياه درست نيست )

قئزل - قئزل دنيز (درياي سرخ جنوب تركيه)

آغ - آغ دنيز ( مديترانه در غرب تركيه ) آغ داغ ( كوه غربي )

گوي- گوي دنيز ( درياچه اورميه و يا خزر ) و يا گوي توركلر ( تركان شرقي )

 در ضمن قره در زبان تركي معني بزرگ هم دارد مانند قره داغ ( به اشتباه ارسباران ناميده شده )

قره چمن ( چمن زار بزرگ و وسيع ) قره سو يا قره چاي ( كه اشتباها سيه رود ترجمه شده )

 

 

  www.shafag.parsiblog.com      www.dfiyouzat.com ::    

  

اسامي تركي فصلها:

بهار= ياز         تابستان = ياي         ياييز = گوز ( سون باهار )        زمستان = قيش

*اسامي تركي ماههاي فصل بهار( ياز )

فروردين = آغلار گولر          ارديبهشت =  گولن آي           خرداد = قيزاران آي

*اسامي تركي ماههاي فصل تابستان( ياي ):

تير = قورا پيشيره ن             مرداد = قويروق دوغان           شهريور =  زومار آيي  

*اسامي تركي ماههاي فصل پاييز( سون باهار ):

مهر= خزل آيي                   آبان = قيرووآيي                     آذر = آذر 

*اسامي تركي ماههاي فصل زمستان ( قيش):

دي = چيلله                       بهمن = دوندوران آي                اسفند= بايرام آيي

اسامي ايام هفته (هقته گؤنلري )

شنبه =يللي گون      يكشنبه = سوت گوني      دوشنبه = دوزگوني      سه شنبه =آراگون

چهارشنبه = اودگوني   پنجشنبه = سوگوني             جمعه = آيني گون

توضيح : اين اسامي فصلها ، ماهها و ايام هفته تا سي سال قبل در اكثر نقاط آذربايجان بكار گرفته مي‌شد و حالا در بعضي نقاط و افراد  از اين اصطلاحات استفاده مي‌ كنند.


   www.shafag.parsiblog.com      www.dfiyouzat.com ::    

حيدر بابايه سلام

 

 

 

  www.shafag.parsiblog.com      www.dfiyouzat.com ::    

 

تانري‌نين آدي‌ايله

عاغيللي قوْجا

ائل ادبياتيندان حيکايه  (علی ایمانی)

 

بيري وارميش بيري يوخموش. اسکي زامانلاردا بير شاه وارميش. بو شاهين بير وزيري وارميش.

دئيير بير گون شاه داريخير وزيريني چاغيرير دئيير:

«آي وزير من برک داريخيرام بو آروادلاردا مني تنگه گَتيريبلر. گَل بير چؤله باييرا چيخاق.»

وزير: «منيم گؤزوم اوسته شاها همين الآن آتلاري حاضيرلارام.»

شاهدا درباري ليباسلارين اوستوندن معمولي ليباس گئيدي. وزير آتلاري حاضيرلاييب يولا دوشدولر. چوخلو يول گئدندن سونرا بير کندين ياخينليغينا يئتيشديلر. گوردولر کي بير قوجا کيشي اؤکوز ‌ايله جوت سورور يعني يئري کوتان ايله شوخوم وورور آما بير تعجوبلو مسأله‌يه راست گليرلر کي اودا بودور کي بو قوجا کيشي يئري شوخوم وورا وورا بير سئري کردينين اوّلينده بير سئري ده آخرينده اوينايير.

گئتديلر قاباغا.

شاه: «سلام آي قوجا»

قوجا: «سلام عليکم»

وزير: «يورولماياسان آي کيشي!»

قوجا: «ساغ اول قارداش. آللاه سيزي‌ده يورماسين!»

قوجا کيشي‌ده صوبحانه‌سين حاضيرلاميشدي و گؤزله‌ييردي کي اوْجاق اوستونده‌کي چايي قايناسين. تا چاي چؤرگين يئسين .

قوجا: «بويورن قارداش سيزده بير تيکه چؤرک يئيين!»

شاهينان وزير يئرييب قاباغا اوْتورورلار سوفره‌نين باشيندا. چاي چؤرکدن سونرا شاه دئيير: آي قوجا بيز گؤردوک کي سن يئر سورورسن آما بونا تعوجوبلنديک کي سن نئيه زمي‌نين اوّلينده بيرده آخيرينده اوْيناييرسان. آخير بئله گؤرونورکي سن چوْخ شادسان.

قوجا : «قارداشيمين باش ساغ اولسون منيم بو کئفي سازليغيمين بير عيلّتي واردير اودا بودورکي تانري منه بير نجابتلي و سليقه‌لي و خوش اخلاق بير آرواد يئتيريب. اونون ياخشي‌ليغيندان‌دير کي کئفيم بئله کؤکدور.»

شاه : «آي کيشي مگر بو آرواد نئينير کي سنين کئفين بئله سازدير؟»

قوجا: «هئچ زاد! سحر تئزدن دورار سماوري آليشديرار سونرا مني اوْيالدار و منيم چاي چؤرگيمي وئريب سونرا منيم چؤل دستماليمي باغلاييب مني يولا سالار. بو آرودين ادالاريدير کي مني بئله کئفي ساز ائيله‌يير.

شاه قوجا کيشي‌نين بو سؤزلريندن ناراحات اولور چونکي اونون اوچ دنه آروادي واريدي کي اوچون تاپداسايدين بو قوجا کيشي‌نين آروادي‌نين يئرين وئرمزدي. چونکي بيري اويناش‌بازيدي ، داييم درباردا يئييب ايچيب فيکري وزيرلر و درباريلرله اويناشبازليقدايدي. ايکينجي اَلي اَيرييدي يعني اوغرويدو ، داييم دربارين قير _ قيزيلين اوغورلاردي و ساتاردي. اوچونجوسو سؤز بازيدي ، سؤزو بوندان آليب او بيري‌نين قولاغينا يئتيرردي و خالقي سالاردي بير-بيري‌نين جانينا. بودور کي شاه بيردن قوجايا دئدي:

«آي کيشي نئجه‌سن آروادلاريميزي دَييشه‌ک. سن آرواديوي منه وئر من‌ده اوچ آرواديمي وئريم سنه.»

قوجا حيرصلنيب دئدي: «آي گَده! نه دئييرسن مگر من بئغئيرتم کي آرواديمي دَگيشم، بو هانسي دينده دير کي دئيير آروادي دَگيشين؟»

وزير: «آي کيشي هئچ بيليرسن کيمي‌نن دانيشيرسان سن مملکتين شاهي‌نين قاباغيندا دوروبسان.» بو هاندا شاه کوچه پالتارلاريني يئره ساليب درباري ليباسلاري اوزه چيخدي. قوجانين اَل آياغي تيترَتمه‌يه دوشدو و رنگي آتدي.

شاه: «آ کيشي من دئميرم گَل دَييشک. سن بوشا من آليم من بوشويوم سن آل و کمريندن بير کيسه قيزيل پول چيخاديب کيشي‌يه وئردي و آروادلارين بوشاييب او بيريني آلدي. آرادا شاه قوجايا دئدي: «آي قوجا اوّلده سنه دئييم کي بو آروادلارين هره‌سي‌نين بير بؤيوک عئيبي واردير. بيري اوْيناشباز، بيري اوْغرو اوبيري‌ده سؤزبازدي.»

بو ماجرادن آيلار کئچر و بير گون شاه وزيرينه دئيير: «آي وزير گَل صاباح گئدک گؤرک کي بو قوجانين باشينا نه گليب‌دي. ايندي‌يه جن بو نانجيب آروادلار اونو حتماً اؤلدوروبلر.»

گئديللر يئتيشيرلر همانکي يئره آما بو سئري داها تعجوبلَنيرلر. گؤروللرکي قوجا کيشي بير دفعه زمي‌نين اوّلينده بير دفعه اورتاسيندا بيرده آخيرينده اوينايير. بونا گؤره گئديللر قاباغا. قوجا کيشي بونلاري گؤررکن اونلاري قاباقلاييب:

-« سلام شاها ! خوش گلميسيز بويورون اَيله‌شين من ايندي چايي حاضيرلارام»

شاه: «آي کيشي بو گئنه نه اويوندور قاباقجا ايکي دفعه اوينوردون ايندي اوچ دفعه؟ بيز دئديق بو آروادلار سني اؤلدورللر سنين عؤمرووي چورودللر آما ايش ترسه اولوب.»

قوجا بو سؤزلره قولاق آساندان سونرا  دئدي: « شاه سلامت قالسين من بو آروادلاري آلاندان سونرا گؤردوم کي من بو آروادلارينان باجارماياجام اونا گؤره اوتوردوم بورکومو قويدوم قاباغيما بير فيکيرلر ائله‌ديم. چون کي واخت کئچيردي اوچ دنه آرواد چاققال کيمي دوشموشدولر منيم جانيما هره‌سي بير جور شئيطان توخومو کيمي يورد- يووامي تالاييرديلار.

بيري گونده ائوه کيشي گَتيريردي. او بيري ائوين ياغين، دويوسون، بوغداسين ساتيردي او بيرسي‌ده سؤزبازليق ائديب همسايالاري ساليردي بير-بيري‌نين جانينا. اودور کي فيکيرلَشيب تصميمي‌مي توتدوم.

اوّلده اويناشباز آرواديمين فيکرين ائله‌ديم، گتيرديم حَيطه بير دنه ايضافه قاپي قويدوم. اويناشباز آرواديمي چاغيريب دئديم:

«آرواد سن اويناشبازليق ائله‌ييرسن منده بيليرم. ايندي کي سن اؤز ايشينده‌سن و منيم‌ده ايشيم يوخدور من ائوه گلنده باري کيشي دوستلاريني او بيري قاپيدان يولا سال گئتسين تا منيم گؤزوم اولارا ساتاشماسين. اويناشباز آرواديم بو سؤزلرله هوشو باشينا گليب بو ايشلريني ترک ائله‌دي حتي قوللارين چيرمالاييب تازا قاپي‌نين يئرين اؤزو توتدو.

ايکينجي آرواديم کي اَلي اَيريدي و ائوين هر شئيين ساتاردي اونا دا بئله بير فيکر ائله‌ديم. بير گون گئتديم بازارا و بير دنه تارازي آلديم ائوه گليب اوغرو آرواديمي چاغيرديم:

- «آي آرواد»

-«هه آي کيشي نه دئييرسن؟»

قوجا: «گل بورايا سنه بير شئي آلميشام»

آرواديم گلدي منده تارازيني توربادان چيخاردديم قويدوم قاباغينا.

اَلي اَيري آرواد: «بو نه‌دير آي کيشي من بونو نئينيرم نه ايشيمه دَير؟»

قوجا: « آرواد بيليرسن! من بيليرم کي سن ائوين ياغ دويوسون، بوغداسين ساتيرسان اؤزونده بونو ياخشي بيليرسن. آما من دئميرم ساتما. سات آما داش تارازينان سات کي باشيوا بؤرک گئچمه‌سين.» اوغرو آرواديم بو سؤزلري ائشيديب اؤز ايشلريندن پشيمان اولدو و اَلي اََيريليغين داشيني آتدي.»

قوجا کيشي چوبوغون آليشديريب بير ايکي پوک ووراندان سونرا سؤزونه ايدامه وئريدي.

-«عرض ائله‌ييم شاهيما کي من بو سؤزباز آرواديما هر نه قدر دئديم سايمادي و اؤز ايشينه باخدي. بير آز زماندان سونرا کندين جماعاتين سالدي بير-بير‌نين جانينا و من قالديم جماعتين قاخينجي‌نين آلتيندا کي بو نه آرواددير آي کيشي کي سن تاپميسان؟

چوخ فيکيردن سونرا گؤردوم کي بو آروادين نوخوشلوغو دوزلمييه‌جک اودور کي بير فيکر ائله‌ديم. بير گئجه آروادي چاغيريب دئديم: «آي آرواد صاباح سحر تئزدن گئده‌جه‌ييک بير يئره. بونو يالنيز سنه دئييرم او بيرلره دئمه.»

سحر تئزدن سؤزباز آرواديمي مينديرديم آتين يهرينه و يولا دوشدوک. يولدا ها سوروشدو کي آي کيشي هارا گئديريک دئديم دؤز آرواد – دؤز ايندي گؤررسن. او زماندا ياز فصلي ايدي و بيز چؤلده يول گئديرديک. گلديک يئتيشديک آجي چايا. دئديم :«آرواد گَل! بورا دئديگيم يئردير.» آرواد سؤروشدو: «هانکي يئر؟»

دئديم :«گؤرمورسن آجي چايي دئييرم گؤرنه قشنگدير.»

آرواد: «آي کيشي آغلين آزيب مني کنددن بورايا چايي تاماشا ائله‌مگه گتيرميسن؟»

دئديم: «آرواد سن بيلميرسن کي هامي چايي تاماشا ائله‌مگه گليرلر بورايا.» او گون‌ده يازين اوچونجو گونويدي. آتين نوختاسيندان ياپيشيب گتيرديم کؤرپونون اوستونه.

او گون‌ده آجي چاي يامان داشقين و جوشقون گليردي. آز قاليردي کؤرپونو ييخسين. آتي کؤرپونون اوستونه گَتيرندن سونرا دئديم: «گؤرورسن آرواد نه قشنگ منظره‌دي ايندی ايناندين؟»

سؤزباز آرواديم دئدي: «نه بيليم واللاه.» دئديم :«آرواد سن باخ سوداکي باليقلارا گؤر نه قشنگديرلر.»

آرواد کي اَييلدي باليقلارا باخماغا منده بير تَپيک قويدوم اونباسي‌نين اوستوندن کله‌سي اوسته گئتدي چايين ايچينه. نه قدر چيغيردي من فيکير وئرمه‌ديم. اونداکي آجي چاي سؤزباز آرواديمي سورعتي‌نن آپاريردي من چايين ترسينه گئديب سؤزباز آرواديمي آختاريرديم.»

قوجا: «بلي شاها بو اولدي منيم ماجرام. اوندان سونرا کي ائوه قاييتديم خوشبخت ياشاديم. چونکي ايندي ايکي دنه ياخشي آرواديم واريدي. بيري چاييمي اوبيرسي‌ده چؤرگيمي وئريردي. آخشام ائوه گلنده بيري آياقلاريمي يويوب اوبيري‌ده چيگينلريمي اوغور. بو سببلره گؤره‌دير کي ايندي اوچ دفعه زمي بويو اويناييرام»

شاه قوجانين فراستينه ساغ اول دئييب کمرلرينده هر نه قيزيل پول واريدي اونا باغيشلاديلار. سونرا يولا دوشوب گئتديلر ايشلري‌نين دالينجا.

قوجا کيشي يئنه‌ده زمي بويون اوچ دفعه اوينادي چونکي اونون فراستي واريدي.

علي ايماني قراملکي            18/12/85

 

  www.shafag.parsiblog.com      www.dfiyouzat.com ::    

 


   

این سایت به هیچ یک از ارگانهای دولتی وابستگی ندارد  و با ابتکار و هزینه شخصی اداره می‌شود

 

www.dfiyouzat.com      www.shafag.parsiblog.com  

بالای صفحه