فرهنگی فضول باشی شعر اوشاقلار آشنایی با بزرگان ناغیل شفاهی ادبیات ادبیات آذربایجان پست الكترونيكي صفحه اصلي
جستجو

ایستک‌لر

  1-   ایراندا تورك ديلينين رسمي اولماسي و آنا ديلينده اؤيره تيم.

2-     فدراليسم سيستمي نين قورولماسي و سانتراليسم ايله موباريزه و ايالتي پارلمانلارين قورولماسي.

3-     آسيميلاسيون و شوونيسمين بوتون سیمگه لرین آرادان قالديريلماسي و اؤلكه ده ياشايان ميلت لر و قووملارين ضيدينه اولان آيري سئچكيليك و شوونيستي سياست لرين يورودولمه سي يؤنونده، بوتون گيزلين و بللي بخشنامه و قانونلارين لغو اولماسي.

4-     مهار قومي سياستي نين دايانديريلماسي و آذربايجانين باتي بؤلگه سینده جمعيتي تناسوبون پوزولماسینین قاباغين آليب و آذربايجانين تاريخي و فرهنگي جوغرافياسين رسميته تانيماق.

5-     آذربايجانين ايقتيصادي گليشمه­سي و اينكيشافي يؤنونده، لازيم بسترلر دوزلتمك و يوخسوللوغون و محروميتلرين آرادان قالديرماسي اوچون اؤزل بودجه اختيصاص وئريب، كئچن سكسن ايلين سياستلري نتيجه سينده اولان مهاجرتين قاباغين آلماق.

6-     ميلي و قوومي ماهيت ده اولان فرهنگي، ايجتيماعي و سياسي فعاليت لري رسميته تانيیيب و آذربايجان ميلتي نين حاقلاري مدافع لري اولان رسانه، تشكول لار و حزب لرين قورولماسی و فعاليتي اوچون مانع لري آرادان قالديرماق.

 


اوزرریک

 

اوزرریک

اوزریک سن هوا سن

7 درده دواسن

درد قاپیدان گلنده

 سن باجادان قواسن

 

 

 

اوزریکین توخومون کیم اکیب

اکیب پیغمبر علیه سلام

توخومون توتوب علی علیه سلام

اوتا سالیب فاطمه علیه سلام

حسن ، حسینن اوتور

 

 

اوزرریک ها اوزرریک

باشی بورکلی اوزرریک

دیبی کوکلی اوزرریک

 سنی اوتا سالاندا

گوروم بورکون اوزرریک

6 – 7 قادا –بالا بو اوزرریکینن گئددی

 

چیخدیم ساوالان داغینا

دئدیم بو درده چاره

دئدی او درده چاره

 7 دانا اوزرریک

 

معصومه فغانی
 
آریلیق

آیریلیق

چای آخیر ،ایکی آیری دوشموش سئوگیلی ،بیری چایین بوتاییندا  بیری چایین اوتاییندا بیربیرنه حسرتینن باخیللار ،قیش هاواسی هر یئری بورویوب ، دایانابیلمیب تانریدان ایسته دیلر قاردان آدام اولوب همیشه اوردا قالیب دویا-دویا بیر-بیرینه باخالا ر، تانری آرزیلارین یئرینه یئتیردی ، اولار قاردان آدام اولدولار ،   سئوگی یانقی‌سی اولاری  سویا چئویردی  بلکه چای‌یا توکولوب  بیربیرینه قووشالار

ده‌ده‌نین هر گوزونن بیر قطره دامیر :آیریلیق یامان ایریلیق

 

 

بهشت
 

بهشت جايي است كه خودي و غير خودي وجود ندارد

 

 

 

 

تقویم 
 

شنبه :            يئل گونو 

    

 

يكشنبه :    توپراق  گونو

 

 

دوشنبه :         دوز گونو  

   

 

  سه شنبه :     آراگ ونو   

 

 

  چهارشنبه :    اود گونو  

 

 

 

  پنج شنبه  :   سو گونو

 

   

  جمعه     :           آدينا

------------------------

 

فارس                                  تورک

بهار                    یازyaz

 

تابستان           یایYAY

 

\پاییز               گوز Guz

 

زمستان         قیشqish

 

 

یاز=آغلار گولر-گولن آی

 

-قیزاران آی

 

یای=قورا پیشیرن-قویروق

 

 دوغان-زومار آیی

 

گوز=خزل آیی-قیروآیی-آذر

 

قیش=چیلله-دونوران-بایرام

 

 آیی

 

 


آمار

 

 

 

 

 

خواندني و شنيدني
ساعت در سردری

تا 20 سال قبل در سردری ساعت 6 بعد از ظهر دسته خوانده می شد و اوقات دیگر با آن تعیین می شد مثلا 5 ساعت به دسته مانده یعنی ساعت یک بعد از ظهر و این ساعت را بیشتر باغبانها استفاده می کردند

 سردری شهری با تاریخ 3000 ساله توسط سادوری اولین پادشاه اورارتورها با احداث قلعه های کوچک و متعدد جهت دفاع از تبریز بنا نهاده شد و حالا محل این قلعه ها به نام نارین قلعه ( قلعه ها کوچک ) معروف است و پارک جنگلی بسیار زیبا و دیدنی در مجاورت این منطقه باستانی احداث گردیده است 


درخواست همكاري

شخصيتهاي علمي و فرهنگي ، مدرسه فيوضات

 

1-محمد حسين شهريار

 2-صلاح الدين دايي كوزه كناني

 

 3- سيد حسين الموسوي

 

4-حاج رحيم شادگاني  از بازاريان خوش نام تبريز

 

5- مير قاسم ناظمي

 

6- كريم باقري (فوتباليست موفق و خوش آخلاق)   

 
اصل 27 قانون اساسی

تشکیل اجتماعات و راهپیمایی ها بدون حمل سلاح، بشرط آنکه مخل مبانی اسلام نباشد آزاد است

 

سوال

 معنی قومیت گرا و پان ترکیسم! چیست؟

 

روسای نواحی 5 گانه تبریز به این سوال پاسخ دهندبخصوص ناحیه یک تبریز

 

اصل 23 قانون اساسی:

تفتیش عقاید ممنوع است و هیچکس را نمی‌توان بصرف داشتن عقیده‌ای مورد تعرض و موءاخذه قرار داد

 

 

 

اصل 19 قانون اساسی

مردم ایران از هر قوم و قبیله که باشند از حقوق مساوی برخوردارند رنگ ، نژاد ،زبان و مانند اینها سبب امتیاز نخواهد بود

 

سو" دئییبدیر منه
 

سو" دئییبدیر منه اولده،آنام "آب" کی،یوخ

!

"یوخو"اویرتدی اوشاقلیقدامنه،"خواب" کی،یوخ

 

ایلک دفعه کی،"چورک"وئردی منه "نان" دئمه دی

 

ازلیندن منه "دوزدانه"، "نمکدان"  دئمه دی

 

انام ،"اختر" دئمه یبدیرمنه،"اولدوز "دئییب او

 

سو دوناندا،دئمه ییب "یخ"دی بالا،"بوز"دئییب او

 

"قار" دئییب ،"برف" دئمه ییب،"دست" دئمه ییب"ال"دئییب او

 

منه هئچواخت "بیا" سویله مه ییب،"گل"دئییب او

 

یاخشی خاطیرلاییرام،یاز گونو اخشام چاغی لار

 

باغچانین گون باتانیندا کی،ایلیق گون یاییلار

 

گل:-دئیه ردی،-داراییم باشیوی ای نازلی بالام!

 

گلمه سن گر،باجیوین

 آستاجا زولفون دارارام

 

او دئمه زدی کی ،-"بیا شانه زنم بر سر تو"

 

"گر نیایی بزنم شانه سر خواهر تو

"

بلی،داش یاغسادا گویدن،سن او سان من ده بویام

 

وار سنین باشقا انان،واردی منیم باشقا انام

اوزومه مخصوص اولان باشقا ائلیم واردی منیم

 

ائلیمه مخصوص اولان باشقا دیلیم واردی منیم

 

ایسته سن قارداش اولاق،بیر

یاشایاق،بیرلیک ائدک

 

وئریبن قول-قولا،بوندان سورا بیر یولدا گئدک

 

اولا،اوزگه کولک لرله گرک اخمایاسان

 

ثانیا،وارلیغیما،خالقیما خور باخمایاسان

 

یوخسا گر زور دئیه سن ملتیمی خوار ائده سن

 

گون گلر،صفحه چونر،مجبور اولارسان گئده سن

 

شهید پروفسور زهتابی

 

 


همكاران

مدیر سایت: رحیم قابل نژاد

ايميل مدير

 

 
سئوگی

برناردشاو:

چالیش سئودیگیوی اَله گتیره‌سن   چالش ماسان مجبور اولاسان اولدوغوی سئوه سه‌ن

 

 

آزادیاشا

بیر گؤن آزاد یاشاماق 40 ایل بویوندوروق آلتیندا یاشاماقدان اوستؤندؤر


یوخسول و باحالئق  


 
مشایی معاون رییس:

ا

مشایی: موجودیت خلیج فارس از ۳۰ میلیون سال پیش!

تذکر

سومریان 5000 سال قبل بزرگترین تمدن بشری را در بین النهرین بنا نهادند  که  تمدنهای یونانی و مصری نیز از آنها تاثیر گرفته  در آن زمان که قوم وحشی پارس به فلات ایران رانده نشده بودند  نام خلیج کنگر  بود کنگر نامی بود که سومریان به خود داده بودند .

بر اساس تحقیقات دیرین شناسان انسان به شکل فعلی از حدود 5 میلیون سال قبل شروع گردیده که حتی نمی توانست کلمه‌ای را بیان کند ........

جناب مشایی چگونه  نام خلیج را به عصر دایناسورها رسانده !!!!

فضولباشی: لابد دایناسورها دارای هوش و  تمدن از نوع مشایی بودند که قبل از موجودیت انسانها در کره خاکی می‌زیستند

 

 

 

لينكدوني


اصل پانزده قانون اساسی

   زبان و خط رسمی و مشترک مردم ایران فارسی است.اسناد و مکاتبات و متون رسمی و کتب درسی باید با این زبان و خط باشد ولی استفاده از زبانهای محلی و قومی در مطبوعات و رسانه های گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس ، در کنار زبان فارسی آزاد است.

 

 
تراکتور سازی

برای تشویق تیم تراکتور سازی شعار بسازید

پور صفر

1- یل یاتار، طوفان یاتار ،  یاتماز تراکتور پرچمی

 

2- هر نه وار كورنرده وار

 

محله اوشاغی

3- ماشااله،ماشااله    ماشااله ،تراکتور  ،ماشااله

 

4- یایایا   شاشاشا   تراکتور چوخ یاشا

 

علی بالا

5-آذربایجان دیاریمیز

تراکتور افتخاریمیز

 6-بویوللارین سونوندا

داماریمدا قانمدا

قلبیمین اورتاسیندا

تیرختور

 

7-آند اولا ستارخانا  

 

 اود قویاریخ میدانا

 

8-آی تراختور حمله

 

 ایله سن قهرمانسان

 

آذربایجانما سن

 

 ایفتخارسان

 

9-آذربایجان یوردوموز

 

تراختور بوز قوردوموز

 

10-تراختور قهرمان

 

قوربانی داوران

 

11-تراکتوری ائل ایستر

 

غیرتلی میللت ایستر

 

12-توفاندي يلدي گلدي

 

 تراختور سلدي گلدي

 

 

 

 

اوشاق اویونلاری

باغمعروفدا:

دویدورمه :بیر متر فاصله ده 60-70 سانتی متر اوزونوغوندا اوچ آغاج  بیر مترلیقدا یئرده اولاردی  بیر آغاج بیر متر اوزونوغوندا بیر باشینان یاپیشاردیق او باشین نئچه دفعه یئره ویراردلار سونرا قوزاییب محکم اوچ آغاجا ایله ویرادلار کی اوزاقا گئتسین هر کسین کی اوزاقا گئسیدی اوتموشدی  

جولاددا : بیر جولا قازاردیق نئچه گیردکان  بادام آتاردلار هرکسین چوخ گیردکانی جولیه دوشسیدی اوتاردی  جولا 6-7 گیردکان توتاردی 

معصومه فغانی 

 

 

سخنان حكيم 

 

ازلدن تا ابد حیدر گلوبدور

 آدام اولادینه سرور گلوبدور

علی شیرخدادور شاه مردان

محمد حقه پیغمبر گلوبدور

ختايي

دئییملر

خرکان ائشگین گولابتین نوخداسی

...........

 قلمه یئین ایشگین    قابخ گمیرن قودوغی اولار

....................

اصلاننان تولكيه قالار تولكي دن اصلانا قالماز

.................

 ياريم آلما  گويول آلما 

.................

 دوشان بوینونا بویوندوروق سالماق

 

معنی و مفهوم : بی خودی خود را فریب دادن

 

کیشی گورمایان آرواد  دئیربه کی شاققولودا کیشی دیر

 

اویونا گیرنین باشیدا اوینار گوتوده

 

 

 

قابل توجه کمپین یک میلیون امضا

بر اساس آمارها در ایران تعداد دخترهای در سن ازدواج یک میلیون و هفتصد هزار نفر بیش از پسر ها است

 فضولباشی : برای ازدواج دختران 2700000   پسر کم داریم لذا برای جلوگیری از ناکامی زنان لطفا شعار زیر را تکرار کنید:

ازدواج مجدد حق مسلم ماست

 

ناغیل

 

ديوارلاردا سيچان وار
 
• يازان: رامين جهانگيرزاده
ـ سوس! دينمه! دانيشما! لال اول!
ـ نه اوچون؟
ـ ديواری گؤرمورسن؟
ـ كوْر دئييلم، گؤرورم. مه‌ير نه اولوب؟
ـ نه اولاجاق! ديواردا سيچان وار.
ـ سيچان! ها! ها! ها!
ـ هی! هی! هی! هه سيچان.
ـ سيچاندان قورخورسان؟! ها! ها! ها!
ـ نه‌يه گولورسن؟ سنين يئرينه اولسايديم ديليمه يييه‌له‌نرديم.
ـ مه‌ير منيم ديليم ييه سيزدير؟!
ـ ديلينه نه گلير دانيشيرسان.
ـ ياخشي! بسدي سن آللاه! دئنن گؤرك نه اولوب؟!
ـ ائشيتمه‌ييبسن كي دئييرلر ديوارلاردا سيچان وار.
ـ سن نايراحان اولما منيم بير بوز پيشيييم وار كي سيچان‌لارين هامی‌سينا قنيم‌دير.
ـ بخته‌ور! سن هارداسان؟ بو سيچان‌لار او قدر بؤيوكدور كی پيشيك‌لری ائله او آندا توتوب يئيير.
ـ يوخ اشي؟! بئله‌سيني هئچ گؤرمه‌ميشديم. دئييرم آخي نييه پيشيك‌لرين سايي آزاليب. سن دئمه ديوارلاردا پيشيكدن يئكه سيچان وارييميش. ايندی دئنن گؤرك باشيميزا نه داش سالمالييق.
ـ گرك بيز اونلاری چاشديراق.
ـ نه تهر؟
ـ قولاغيني ياخينا گتير. گل بيز بير ـ بيريميزله قارغا ديلی دانيشاق!
ـ هه! باشا دوشدوم! دانيشاق ده نه دئييرم…
 

 

صفحات

 

 

 

 

 
 

 

صبر

 

صبر اولسا کونول، قيش دا گئده ر، شخته ده، قاردا

 

 

بايرام دا گلر، آرديجا بولبولده، باهاردا

 

 

بير آزجا گولوم سن بو غم فرقته دؤزسن

 

 

هيجراندا چاتار باشا، گلر نازلي نيگاردا

 

شاعر آدین بیلمدیم


5/11/88

اوز دیلینده مدرسه       اولمالیدیر هر کسه

                             

هر کس به گذشته خود گلوله‌ای شلیک کند آینده‌اش را به توپ خواهد بست *** هر کس خود را نشناسد خدایش را  هم نخواهد شناخت       امام علی  ‍‍‍‍‍‍‍>>>>>> هر کس کچمیشینه بیر گولله آتارسا گله‌جاغین توپا باغلار

زبان یک نعمت الهی است *** آنا دیلی تانرینین بیر نعمتیدیر

 

دونیا آنادیلی گونی

***********************

فتوای تاریخی مرجع تقلید شیعیان آیت الله بیات زنجانی

 

تلاش برای تحصیل به زبان تورکی تکلیف شرعی است.

 

ابوالقاسم فيوضات مؤسس اولين مدرسه دولتي در ايران

ابوالقاسم فيوضات در سال 1267 هجري شمسي در تبريز متولد شد و در تبريز يه تحصيل علوم ديني پرداخت .در سال 1287 اولين مدرسه دولتي را در تبريز تأسيس كرد . چندي بعد به استانبول مهاجرت كرد و روزنامه تجددرا انتشار داد. در مبارزات شيخ محمد خياباني شركت فعال داشت . در دوره چهارم نماينده تبريز در مجلس شوراي ملي ، مدير معارف آذربايجان ، رياست فرهنگ آذربايجان و معاون وزارت فرهنگ از ديگر فعاليتهاي ابوالقاسم فيوضات مي باشد . از ايشان چهار فرزند به نامهاي جاوید جواد ، يحي و حبيبه كه همه از فرهنگيان بنام و صاحب نظر ايران هستند . ضمن آرزوي موفقيت به خانواده فيوضات اگر اطلاعات و تصاوير مربوط به ابوالقاسم فيوضات و اعضاي خانواده ايشان داريد به آدرس زير ارسال كنيد :

mailto:amir@dfiyouzat.com

 

  اولین مدرسه دولتی ایران

.گفته میشود محل مدرسه برای توسعه خانه امیرنظام از اثار باستانی تبریز در نظر گرفته شده است .

سوال: آیا اولین  مدرسه دولتی ایران  پس از تحویل به سازمان میراث فرهنگی مانند مدرسه رشدیه که اولین مدرسه به سبک نوین درایران بود از صحنه روزگار محو می شود ... ؟؟؟؟؟؟

 

 

           www.dfiyouzat.com ::   

 

 نصاب صادق

 

 

تبریزین باغ‌معروف کندینده محرم‌لیک مراسیمی

 

توپلایان: رحیم قابل‌نژاد

 

قایناق شخص:ابوالفضل عباسزاده

 

قئیده آلینما یئری و تاریخی:

 

باغ‌معروفدا محرم آیینا بیر آی قالان "تاختا شوه‌دیر"-دئیه امام حسین‌ین قیرخی و صفر آیی چیخینجا توی مراسملری کئچیریلمزدی. باغ‌معروف اصلینده ایکی کند اولاراق حیات تاپیبدیر؛ قوزئی حیصه عسگرآوا، گونئی حیصه ایسه باغ‌معروف. بو ایکی بولومون آراسینی بیر مئیدان تشکیل ائدیر، مئیداندا ایسه بیر قوتسال "پير" قبیری واردیر. تاسوعا آخشامی بوتون دسته‌لر پير دوره‌سينه دولانار. همین گئجه موللا حققينی مچیدده يغاندان سونرا، مرثيه دئیيب آغلاتماغا چالشاردی. اهالي بوتون نذير– نيازلارينی پیر دیبینده پایلاردیلار.

دئییلنلره گوره 90 ایل اونجه کندین باغ‌معروف حیصه‌سینده بیر خرپیشته مچیدی واریدی و عمومیتله عسگرآوالی‌لاردا او مچیده گئدیردیلر. بو زامان کند (باغ‌معروف و عسگرآوا جمعیتی) 50 ائولی ایدی. عسگرآوالیلارین بونا راضی اولمادیقلارینا گوره بیر گون باغمعروف آروادلارینین دون-چرشابلارینی حصیرلره تیکیرلر. بو ایش باغمعروف جماعتینه آجیق گلیر، ائله اونا گوره‌ده حاج رحیم مچید اوچون یئر باغیشلاییب، باشچیلیق ائده‌رک باغمعروف دا مچید تیکیلیر. او زاماندان باشلایاراق محرم آیلاریندا بو کندده ایکی دسته (ایکی شاخسئی، ایکی سینه و ایکی زنجیر دسته‌لری) چیخار.

محرم آیلاری باغ‌معروفدا ایمام حسین عزاسیندا اوچ چئشید مراسیم و عزا دسته‌لری موجوددور: شاخسئي گئتمه، سينه وورما، زنجير وورما. بو دسته‌لری یونلندیرن ادلیم دسته‌باشیلار اولوبدو. شاخسئی دسته‌باشیسی اونجه‌لر حسن اوغلو حسین‌ایدی، آنجاق سونرالار حاج ابوالفضلی اوزه یئرینه دسته‌باشی تعیین ائدیر. حاج ابوالفضل ایندی ده دسته‌باشیدیر. باشقا آدلیم شاخسئی گئدنلردن حیدر و مشه‌غولامی آد وئرمک اولار. زنجیر وورانلارین دسته‌باشیسی ایسه شیخ قلی و حاج تیمور اولوبلار.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                   حاج تیمور

 

باغ‌معروف محرم‌لیک مراسیملرینده اونجه‌لر، نوحه اوخویان، شاخسئیلرده ایسه قمه، آغاج و طبیل اولمازدی. مچیدلرین دسته‌لری بیر-بیرینه قوناق گئدنده بیر نئچه کلمه باشاران آغ‌ساققاللار بیر شئیلر اوخویاردیلار.

اونجه‌لر آخشاملاری بیر ساعت‌لیک شاخسئی دسته‌لری چیخیب سونرا شام یئمه‌گینه گئدردیلر. شامدان سونرا یئنه بیر-ایکی ساعت دسته چیخیب داغیلاردیلار. داغیلانلارین بیر آزی ائولرینه دونوب قالانی ایسه مچیده ییغیشیب، نوحه دئییب، عزا ساخلاردیلار. احسانی اولان بورادا احسان وئریب، نهایتده موللا دانیشیب و هر شئی گئجه یاریسی 12-ده قورتولوب، هامی ائوینه دونردی.

باغ‌معروف محرم‌لیک مراسیملرینده ذوالجناح بزمک ده وار ایدی. بو ایش اوچون بیر آت گتیریب اوستونه چئشیدلی رنگلردن اولان پارچالار آتاردیلار. خسته‌لر شفا دیله‌مک اوچون اونلارین دونلارینی و باش اورتوکلرینی ذوالجناحا سانجاقلاردیلار. قادینلار مرثیه‌سینده حضرتی علی اصغر بئشیگی اورتایا قویاردیلار. بو کیمی مرثیه مجلیسلرینده موللا مرثیه اوخویاردی، اوشاغی اولمایان، اوشاغینا شفا آختاران و باشقا آرزیسی اولان ایسته‌دیکلرینی بئشیکدن دیله‌یردی.

تاسوعا گئجه‌لری نذرلری اولانلار نذرلرینی پایلایاردیلار. تاسوعا گئجه‌سي پير ديبنده، حاج حسينين باخچاسینين يانيندا یئرلشن بیر دورد دووار  (ان-بويو 3 متر، دووارلارین اوجالیغی 2 متر) ایچه‌ریسینده سکَی‌یه اوخشار یئرلرده شام (شمع) ياندیریب، بو شنع‌لردن اوشاقلارا آراسیندا دا پایلایاردیلار. بو دورد خلق ایچینده کوللوک آدینا مشهور ایدی. دئمک کند اهلی اوچون کول اونم داشیییب، آیاقلار آلتینا دوشمه‌یی پیس بیلیندیگینه گوره، تندیرلردن بوشالدیلان کول بورایا توکولوب، کردیسینه، باغ-باخچاسینا کول ایسته‌ینلر بورادان آلاردیلار.

عاشورا گونو سحر تئزدن دسته‌لر چیخاردیلار. ناهارا یاخین باش یارانلارین سایی گئتدیکجه چوخالیب، نهایتده دسته‌لردن آیریلیب، کفن (آغ پارچا) سالاندان سونرا قبریستانا ساری یولا دوشردیلر. بوتون دسته‌لر، ناهار آذانی اوخونارکن، دستماز آلیب، باش یارانلارین یانلارینا گئتمک اوچون داغیلاردیلار. اونلار باش یارانلارین دالیسیجا دوشوب، باشلارینی شدتله یارماسینلار دئیه گوزلردیلر. باش یارانلار دسته‌سی قبریستاندان پیر دیببیه یولا دوشوب، بورادا یارماغا باشلاییب، هیجانی اوجونا چاتدیراردیلار. آدلیم باش یارانلاردان حسن، رحیم، حسن اوغلو (بو دسته باشی ایدی و رجز اوخویاردی)، عبدلعلی، حاج میرزه، بالا به‌ییم اوغلو ایسماعیل، قهرمان، و میرزعلی‌نی سایماق اولار. شاخسئی دسته‌سی و باش یارانلارین نوحه‌سی آشاغیداکیلار اولوردو:

کَسمه یولو قوی گئدیم  ای  بی‌حیا

رحم ائله ظالیم من علی اکبرم 

....

 

 حسینه یئرلر آغلار گویلر آغلار

رسول (بتول) مصطفی پیغمبر آغلار

حسینین ماتمینده عالم آغلار

حوا دئیر حسین وای آدم آغلار 

خلیل آغلار یانار حاجت حسینه

عزاخانه اولوب گویلر حسینه

باش يارانلاردان چوخلو حاجت ايستردیلر. خسته‌لر لچك، اوشاق ايسته‌ینلر اوشاق كوينکلرينی باش يارانلار دسته‌سينين آياقلاری آلتینا آتاردیلار. باش یارانان سونرا هیجان یئرین ماتمه چئویریب هر کس بیرین اوتوردوب باشین باغلایب قان توکولمه‌سینین قاباغین آلانان سونرا حزننی دسته لرده کندین حامامینا طرف یولا دوشردیلر مشه قوربان حامامچی حامامی حاضیرلایب باش یارانانرین شیوازینا چیخاردی اولاری یوغوندوروب یولا سالاردی اولاردا هره‌سی بیر خیرات وئرن ائوه گئدردی عزا ساخلایانلار پیر دیبینده بیرآ داها ایمام حسینه مرصیه اوخیب اغلاشاننان سونرا خیرات وئرن ائولره یولا دوشردیلر .

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 اوشاق ایسته‌ین بیرینین نذری قبول اولوب اوشاق صاحیبي اولسایدی، اوشاغين پالتاریندان ذوالجناحا سانجيب، اوشاغي او آتین اوستونه ميندیرردیلر.

آتا-آنالاری حقینده خئیرات وئرنلر تاسوعا و عاشورا گونلری خئیرات وئرردیلر. عاشورا گونو خئیرات سحر اوچون پنیر-چوره‌ک، سحر ایله ناهار آراسی سود و شربت، ناهار اوچون ایسه، بوتون عایله‌یه چاتسین دئیه، هر ائوه اوچ چوره‌ک و بیر گوودوش ات (پیتی) اولوردو. آنجاق بو سون اوتوز ایلده دویو ایله لوبییه خئیرات وئریلیر. خئيرات وئرنلرين آدلیملاریندان رحمتليک حسن اوغلي حسين، ممد جعفر، ولي، و خججه (خدیجه) كچل قوبانين آرواديندان آد آپارماق اولار. خججه خانیم چوخ ايللر عاشورا گونو بوتون كنده، هامپالارا، و یوخسوللارا ناهارا خئيرات وئرردي  و بو ايشي يومنلو بيلردي. اونون ائوینین حیه‌طینده، دووار دیبینده اوتوروب ایمام حسین احسانی اولان دویو ایله آغ لوبیه خوروشو یئمه‌ک ائله ایندی ده هامینین آرزیسیدیر (آللاه اونا رحمت ائله‌سین).

کنده ایلک سپاه دانش عنوانیندا "حسین شادرس" آدلی بیری گلدی. بو شخص گوندوزلری باغ‌معروف مچیدینده اوشاقلارا، گئجه‌لری ایسه یاشلیلارا ساواد اویردیردی. حسین شادرس حاح مصطفی شادرسین اوغلودور. اونلارین تبریزده قونقا باشیندا بولبرینگ توکانلاری واردیر. ایندی حسین شادرس تهران شهرینده یاشاییر. او بو کندده رسمی ساواد ایله یاناشی، تورکجه یازیب اوخوماغی ایسه نوحه شعرلرینه دایاناراق اویرتدی. یازیب اوخویا بیلمه‌ینلر ده نوحه شعرلرینی ازبر اولموشدولار. دئمک اولار حسین شادرس باغ‌معروف ‌کندینده نوحه‌خوان تربیت ایله‌ینلرین ایلکی ساییلیر.

حاج تیمور خاکپور

رحمت‌لیق حاج تیمور خاکپور 1320 هجرت گونش ایل ده باغ‌معروفدا آنادان اولدی  آتاسی کربلا حسین خاکپور کندین توکانچسیدی ، اوشاخلیق‌چاغلاریندا کندین اهالی‌سینین یوخسولوقونا شاهید اولور چول باغیر دا چالیشماغینان یاناشی سردریه خالچاتوخوماغا یولدلشلارینان بیرلیقدا هر گون گئدیردی  چالیشقان اولدوغونا چوخ تئز بو ایشده اوستاد اولور باغمعروفدا ایلک دفعه خالچا دزگاهی قوشور اونی چوخ آتماغینان کندیلره ایش دوزلدیر تا ایش اوچون سردریه  تبریزه گئتمسینلر او زامان تبریزه کئت-قاید چوخ زامان آلیردی  تبریزده قالماخدا عایله‌لری آغیر دورومدا سالیریردی  حاج تیمور چالیشدی هر کس ایشله‌ماغا گلیر بیر مکتب کیمین  بو ایشی اورگشیب  اوزونه دزگاه قوروب خالچا توخوسون ، بو یولنان موفق اولدی یوخسول اینسانلارا آز دا اولموش اولسادا گلیر یولی آشسین  .

حاج تیمور مومن بیر دین آدامیدی گنج چاغلاریندان دین قوراللارینا حورمت ساخلایب اولاری یئرینه گتیرردی صاف اوره‌یی واریدی هر نه الینه گلسیدی حاممی‌نن پایلاشاردی  خیرات  احسان وئرمگی اوزونه بیر دین وظیفه‌بیلیردی  ایشلدنلرین موزدون تئز وئرردی اولارین راضی لیغین بیلمک اوچون دئردی راضی‌سیز دئیین الله برکت وئرسین   . اورگشماغی اوزونه همیشه‌لیخ وظیفه بیلیردی  هر کس دن بیر سوز اورگشماغی ایستردی آغزیندا بیر سوز واریدی دئیرردی  اورگشماغین ضرری یوخدیر ، هیئت قوراردی دین بویوردوخلارین گلنلره اورگدردی خوش اخلاقی اودلوغونا گنجلر هیئتین دایمی گلنلریدیلر .

محرم گلنده زنجیر ویران دسته‌سی تشکیل وئریب یاحسین سسی کنده دوشردی زنجیر ویرانلار  پیرین دوره سینه دولاناردی یاحسین  یاابوالفضل نوحه‌سینن بیر بیر تازا اولنلرین قاپیلارینا گئدیب  اولی صاحب‌لرینه باش سالیغی وئرردی .

 باغ‌معروفدا ایلک دفعه آتاسینن کربلایا مشرف اولدی  .ایلک دفعه باغ‌معروفدا مکیه گئتدی . همیشه خمس و ذکاه‌تین آذربایجانا عاید اولان مرجع تقلیده وئرردی  هر ایل اورجلو آیی، محرم آییندا کنده عالیم گتیرردی  انون راحاتلیقینا  کندین ایچینده 625 متر یئر وئردی تا اوزاماکیمی لازیم اولسا روحانی اوردا ساکن اولسون  او یئر سونرا لاردا  درمان ائوینه چئوریلدی  بیر زاماندا قیز لارا خانملارا ائو ایشی اورگتماغا نظرده توتولدی  قورآن  نهضت سواد‌آموزی  فرهنگ ائوی او ایشلریدی کی بو ائوده انجام تاپدی .

شهید جاهد مکتبینین یئرین  او مرحوم وئریب  بو مدرسه‌ده ایلک دفعه راهنمایی تاسیس اولدی  جامع مچیدین تازالانماغیندا تازا منبر آلماسینا چوخلی یاردیم ایله‌دی   کندین پیرین هر ایل تعمیر ایلردی 

کندین بیر چوخ یئرینده یول دوزتماخ  کورپی سالماخ ائلین سو آرخی ‌ایجاد ایله ماخ  او آخرین یئرین آلماسی  تازاموتور آخرخین دوزتمه‌سی تازاسو موتورون تعاونی شکلینده اداره‌سی  برق مصرفینین تعرفه‌سین کشاورزی ایله‌ماغی  نفت شعبه سینین تاسیس اولماغینا یاردیم   کندین حمامنا یئر آلماسی  خزینه حامامی دوش حمامینا چئویرمه‌سی   ایلک دفعه کنده بلند گو گتیرمه‌سی   ایلک دفعه دوچرخه   موتور  

اربابدان سونرا کنده تراکتور آلیب گتیردی        کنده شرکت واحد اتوبوسی گتیرماغا چالیشدی .................

بو اربعین حسینی    منده عزایه گلدیم   گوردوم عزا توتوبلا  منده یالقیز بالامه گلدیم

بو نوحه‌‌ینن اربعین گونی حیاط‌ دا امرود آغاجین دیبینده کند اهالی‌سی دسته دسته اوخییب حاج تیمور احسانی پنیر چورکی ایمام آشینن  یئییردیلر  

بوتون الله یولوندا چالیشان حاج تیمور تک د‌ییردی حیاط یولدلشی اونی  هئچ بیر واقت تک قویمادی  مایانیلار گلیب باغ‌معروفدا سو آپارادیلار آخشام قایداندا ائولرینه خورجونلارین حاج تیمورون خانمی یئمگینن دولدوراردی رحمتلیق حاج تیمور  بیرچوخ خیر ایشلری یوخسولارا گیزلی گورردی اونون نیه‌تین پوز مادان گئچیریخ

کندین چیمنین تورپاغی شورودی چالیشدی علمی یولونان تورپاغین اَکینه حاضیر لاسین بو ایش اوبیری کند اهالی‌سینه اورنک اولدی کندین اَکین یئری نئچه یوز هکتار چوخالدی

نئچه مین متر باغ‌معروفده عسگر آباد محله‌سینده  کندین میدانیندا و نئچه یئره یولا اوز مالیننان احسان وئردی  نئچه  یوز میلیون  قیمتی وار

کندین امین معتمد اینسانی اولان حاج تیمور هر یئرده لازیم اولسیدی حضور تاپاردی بیر موشکیل یوخیدی کی اوردا حضوری اولا  موشکول آچیلمیه  او جمله‌دن چیمن بولوننده اوز حاققینان گئچ دی ایختلاف یاتدی و...

 الله اونا رحمت ایله سین

 

 

 

 

کئچمیشلرده باغمعروفدا ائولنمک


   
  کئچمیشلرده باغمعروفدا ائولنمک

سگي ايللرده ائولنمگ آتا - آنا نظرينن اولاردي  اوغلان قيز بير – بيرني تاني‌مادان نظر وئرمدن ائولنردیلر،

ائوله‌ننده اوغلان قیزین آدین باجیسینا دئیردی  آناسی یا عمه  خالا گئدردی قیزین آتا-آناسیننان  گویول آلاردی  سونرا ائلچی گئدیب هه-بعلی آلاردلار   بیر کلله قند آپاریب سوزدانیشما اولاردی   قیزیل اولمازدی  کبین آزیدی  کلله قندی سیندیراردلار هر کسه شیرین چای وئرردیلر  باشلیق  بیر باش قوچ اولاردی    سوز دانشمایا ایکی طایفانین یاشلیلاری گلردی  عمی، دایی،آغ ساققالار، ایکی طرفین قرارلارین  آغ ساققال قویاردی حاممی اونا حورمت ساخلاردی

 

 ائلچيلردن اونجه بيوك عمي قيز آتاسينه‌ن دانشاردی ايلك ايزين آليناننان سونرا عمه،آنا ائلچي گئدردیلر ، بيرواقتدا  كندین موشاتاسي قيز ائوين دانشدريب اولارين گویلون اوغلان ائوينه يئتيرر ، قيز ائوينده ايكي عايله نين آغ ساققالاري،آغ بيرچه‌يی سوزدانشما توتاردلار،كبين عبارت اولاردي: نئچه كيسه بوغدا ، قويون بير-يكي باتمان قوري يئر سالاردلار،باشليقدا  بير تاي اون ، بيرآز لپه بير قوچ اولاردي حنا گئجه سي قيز ائوينه گوندريلردي.جئهيز ميس قاب – قاشق  ، بير دست يورقان- دوشك ، ايكي دانا جعبه ، بيردانا يخدن ، بيردانا چراخ ،كومور سماور ، بيردست ايستكان نعلبكي ، وارليلار  كليم وئرردي،جئجيم كورسي اوستونه،جئهيز تازا ائوين لازم اولدوغي شئي لردن عبارت دير. بير اوزوك سالماغنا اوغلان – قيز نشانني اولاردي

نشانني زامانلاري كوره‌كن آداخلسين گورمزيدي ، گيزلي چشمه باشيندا،چول- باغ دا بير-بيرني گورردیلر

آپارينجا چله پايي، چرشنبه‌ليق ، بايرامليق ، قوربانپايي ، رقييب پايي ، نوبارپايي( تازا ميوه چخاندا ) قدير پايي  اوغلان ائوي قيز ائوينه خونچا دا آپاراردي

رقه‌يب ( حالوا چاليب معمولي سكه‌يين بَزردیلر ) قيزادا پالتار قویاردیلار

چله پايي ( قارپز ، ميوه ، گلينه پالتار )

چرشنبه‌ليق چرشنبه خونچاسي  ( ميوه،يئميش،پالتار،قرمزي باليق،دويي تويوخ) اوغلان ائوي قيز ائوينه وئرر.

 قيز ائوي دويينن تويوغي پيشيريب  بايراملغينن( پالتار ) بايرام آخشامي كوره كن ائوینه گوندرردیلر  .

 كوره‌كن دامنان قيز ائوينه شال ساللاردي (قورشاخ ساللاما) شالينا آينا باغلاردي بولسونلر كوره كندي باريراملغين باغلاردلار (ناققیشلی ايپ جوراب كي قيز اوني توخوردی)  خَله‌تلري آروادلار آپاراردلار ايكي طرف بوتون ائوده اولانلارا كوينك، جوراب بايرامليق قوياردلار، ننه‌سینه چرشاب  قيزلارا كوينك،اوزامان دون يوخيدي هاممي شَلته- تومان گئیردلر،شلته نين اوزوننوغي ديزدن اولاردي،قيز كوينيي اوزون اولار  چرشابدا آلا چرشاب اولاردي

گلينه ده قرمزي دون بير شال بوینونا آلاردلار،گلین ائشیکده اولمایان زامان چرشنبه‌لیغین گتیرردیلر

گلین بزه‌یی اَننیح- کیشان  آلیناردی    اَننیح  قرمیزی  توریدی یاناخلارا سورتردیلر      کیشان بارماخ اوزوننوغوندا گجه اوخشایان آغ بویاسی اولاردی اوزلرینه سورتردیلر

 

قوربانپايي ( بير قوچ به‌زييب باشینا آينا،بوینونا پولسالاردلار ، شيرني، پالتار  )

قدير پايي ( بيراز شيرني ، اوغلانا پالتار ،بير قويون بودي ) قيز ائوي اوغلان ائوينه وئرر

گلين آپاراندا اوغلان اوشاقي  انون بئلينه شال باغلاردي اونادا بير جوت ايپ جوراب وئرردیلر

گلین آپاراندا تبریزدن یخدن،بیرده لازیم اولان شئی لری آلاردلار آت‌اوستونده گتیرردیلر  کنده وارد اولاندا سسدوشردی  فلان کسین یخدنی گلیر حاممی،تاماشایه چیخاردلار بیلینردی بوگونلرده گلینی آپاراجاخلار. جئهیزلرین قالانین‌دا سردریدن آلاردیلار    گلین بَزکلریندن بیریده  گیلهاولاردی گیله  60 سانتی متر اوزونلوقی ایکی سانتی مترائنی اولار موختلیف بویالاردا  پارلاق کاغاز اولاردی کاغازلاردا ایکی  2x20 میلیمتر نازیک ساپینان بیربیرینه باغلاناردی  نقده یا گیله‌نی باشین اوستونه سالاردلار ایکی اوجی ایکی چینینه سالیناردی

نغده 60 سانتی متر اوزونوغوندا  تسبئه داناسین کیمی کاغازدان بیربیرینین یانیندا ایپه دوزردیلر

بیرداها گلینه لازیم اولان قیرمیزی شال آلیناردی  او شالی باشیننان سالاردلار گلینین اوزی گوروشمه‌سین

آتانين خير دواسي: يئددي اوغلان ايسترم سون بئشيين قيز گلين ...........

كوره كن ائوينده بير قابدا(لگن) سو قوياردلار اولده گلين كوره كنين ساغ جورابين ساغ چينينن و سول جورابين سول چينينن دالييه آتاردي و آردي جا كوره كن گلينين ساغ جورابين ساغ چينينن و سول جورابين سول چينينن داليه  آتانان سونرا او قابدا ال -آياقلارين يوغاردلار ، كوره كن او لگنه پول سالاردي او پول موشاتايا يئتيشردي

سحر بنتيتاخت ( پا تختي )توتاردیلار

 

قيز قاچتما:قيز ائولنمگه راضي اولمسيدي سئوديگي اوغلاننان قاچاردي ، اولاردكي ايكي عايله موختصر وريشالار ، كند آغ ساقالارين آراچليقينن داوا قورتولوب كبين كه‌سيليب  قيز آتا ائوينن كوسولي قالاردي ، جئهيز آلماغا حاقي اولمازدي ، قيز ايلكين دوغاننان سونرا طايفا ايش بولننرين آراچلقينان باريشاردلار ، ائله‌بيكي هئچ بير شئي اولمايب ياشايش داوام ائلردي

قیز طرفی ائولنماغا راضی اولماسایدی قیز راضی اولسا  اوغلانینان قرار لاشیب قاچاردی،

اوغلان طرفی راضی دئیرسه قیز طرفی راضی اولسا قیزا دئییلر اوغلانینان قاچ

 چادرا دییشمه اولاردی ( چئشمه باشینا گلنده قیزین چادارسی بیلینردی قیزلارین اوزی آچیخ اولمازدی  اوغلان بیر چادرا گتیرردی قیز او چادرانی اورتوب اوغلانینان قاچاردی  چادرا قیزی کند ایچینده گئدنده تانیتمازدی )

قیز ین بویوک باجیسی ائوده‌دی اَره گئتمیب،بالاجا قیزی اَره وئرمزلر ، بالاجا قیز قاچار

  قیز طرفینین پولی یوخدیر جئهیز آلسین قیزی اورگه‌دللر اوغلانینان قاچسین جئهیز وئرمسینلر

قیزین بیر نفر ائلچی‌سی وار قیزین آتا- آناسی راضی دییر  ائلچینین اوزونن گئچنمیللر  قیز سئون اوغلانا دئیللر قیزی قاچیت

هم قیزین طایفاسی  همده اوغلانین طایفاسی راضی اولماسالار  اوغلان – قیز بیربیرینی سئوسه‌لر قاچاللار

 قاچان قیزا جئهیز یئتیشمز

 

دواخقاببا :

 

دواخ قاببا:گلين باشينا بير لچك (پارچا –چارقت) ساليب موشاتا ايكي بالاجا آغاجنان او پارچاني اوچ دفعه آليب و حيه‌ته قاچيرديب  و قايتاراردي موشاتايا بير آز پول وئررديلر گركدير او پارچا يئره دومه‌سين ندن كي اوغورسوزلوق گتيرر

 

گلينين دوشه يين هئچ بيركس ادداماز

موشاتادان سونرا هئچ كس گلين ائوينه گتمز

ندن كه دووا گتيرله‌ر گليني چله باسار

 

.

قيز لاري 12 – 14 ياشيندا أره وئردیلر،اوزامان قيز آز،اوغلان چوخيدي 

 گلين آپارماغا بير گون قالاندا چرشنبه آخشام اوغلان ائوينده كيشي‌لره شام وئرليب ( اوغلان،قيز ائوينه ) قيز ائوينده آروادلارا شام وئرردي( اوغلان ، قيز ائوينه ) ايكي ائوده

 حنا توتولاردي جئشنه اشيق يا درويش گتيرردیلر سحره ياخين شادليق اولاردي گورملي زامانلاري كوشتي توتماق ، ساغ ديش –سول ديش دورماسيدير.آخيرداكي ساغديش كوره كنين ايش بیلن ياخين يولداشی اولاردي کوره‌کنه عايله قورماغي اورگدردي

جومه آخشامي سحر آشيق چاليب اوخيا – اوخيا جئهيز گتيرماغا گئدريلر ، او حالدا  كند ميدانیندا پير ديبينده كوره‌كنين باشين دالاك قرخاندا جماحات دوره‌سينه يغشيب گنجلر كوشتي توتاردلار  ، داللاك بيرآز باشین‌ قير‌خاننان سونرا ال ساخلاردي كوره‌كه‌نین ياخينلارينين بيري پول سالاردي،بو ايش نئچه دفعه تكرار اولار دي ، سونرا به‌ين يولاشلاري حاماما آپاراردلار ، گلينينده يولداشلاري حاماما آپارادلار ، كندين بير حامامي واريدي ، سحر آروادلار ، ناهاردان سونرا كيشيلر يوغوناردي . كندده چالقچي يوخيدي بير نفر قاوال چالان واردي

 گلين گتيرماغا گئجه ياريسننان سونرا گئديلردي ، قين آتا، قين آنا، گلين كتيرماغا گئتمز

گلين كوره‌كن ائوينه گيرنده كوره‌كن دامنان اونا طرف قرمزي آلما آتاردي، آلمانين يوممی خوش‌اولار،دئيللر او آلماني اوشاغي اولمايان آرواد يئسه اوشاغا قالار،گلين ائوينین گيرشنده بير تئشت اوستونه چخاردي كوره‌كن باشنا پول سه‌پردي ( اون شاهي ، بير شاهي ) قيز ائوينن گلنلر ايكيسي قاليب قالاني قايداردي

جورابچخاددي : گلين تازا ائوينه گيرنده بير كاسا سو قوياردلار  ، كوره كن گلينين جورابلارين،گلينده كوره كنين جورابلارين چخارداردلار، كوره كن گلين جورابين ساغي ساغدان سولي سول چینيننه‌ن دالييه آتاردي گلينده بو ايشي تكرار ايلردي ، سونرا

 ايكي‌سيده ساغ الرينين جيلي بارماخلاين(بالاجا باماخلارین) كاساداكي سودا يوغاردلار،

 

او سويي چلله اولموش آروادا چلله توكردلر،

 اوشاغي اولمايان او سويي ايچرسه اوشاغا قالار

باختي باغلانان قيز اوننان يوغونسا باختي آچلار

 

كاسايادا پول سالاردلا ( يئش قران بير تومن ) او پول موشاتايه يئتيشردي

 بامعريف كندينده بوتون آروادلار اوشاغا قالاردي

ائوله‌‌ننده کوره‌کن بولمزدی کیمی آلدی قیناتا ائوینه گئدنده سوزلی سینن دانیشماخ یوخیدی  اوتاناردی

دَده –ننه نین یانیندا اوشاقین قوجاقینا آلمازدی 

توی دا  آراقچین کوی‌نک کوره کَنه اولسیدی وئرردیلر اولماسیدی هئچ،هر شئیی یونگول واری خیرید ایلردیلر، تشریفات اولمازدی

 ساغ دوش –سولدوش دورادیلار بیر جوت جوراب اولارا قویاردلار    ساغ دیش – سول دیشین وظیفه‌سی بی‌دن گوزَدده ماغی  اونون پالتارین، باشماغین آپارماسینلار دَبی‌دی کوره‌کنین بیر شئین اوغورلاسینلار ساغدیش- سول‌دیشین اوغورلاماغین قاباغین آلاردی توستون، آراقچینین  آپارسیدیلر اولاری یالوارماغینان جَرمه وئرماغینان قایتامالیدیلر  بی‌یین بیر شئین گوتورنده  لوت‌ده ایله سیدیلر دانیشماغا حاققی اولمازدی،کیم گوتورسیدی دئمزدی

 

تویی جومه‌آخشامی ایله‌للر    سوز دانیشما   ائلچی گئتماغا گون خوشلاللار

شنبه  چرشنبه توی توتمازدیلار    چرشنبه گونی  گلین حامامینا آپاراللار چرشنبه آخشام  حنا توتاللار  جومه‌آخشام گلینی آپاراللار    جومه گونی سحر  پندی‌تخت توتاللار

توی دا  آراقچین کوی‌نک کوره کَنه اولسیدی وئرردیلر اولماسیدی هئچ  یونگول واری خیرید ایلردلر  تشریفات اولمازدی  ساغ دوش –سولدوش دورادیلار بیر جوت جوراب اولارا قویاردلار    ساغ دیش – سول دیشین وظیفه‌سی بی‌دن گوزَدده ماغی  اونون پالتارین باشماغین آپارماسینلار دَبی دی کوره‌کنین بیر شئین اوغورلاسینلار ساغدیش- سول‌دیشین اوغورلاماغین قاباغین آلاردی توستون، آراقچینین  آپارسیدیلر اولاری یالوارماغینان جَرمه وئرماغینان قایتامالیدیلر  بی‌یین بیر شئین گوتورنده  لوت‌ده ایله سیدیلر دانیشماغا حاققی اولمازدی  کیم گوتورسیدی دئمزدی

 

 

تویلاردا کوشتی توتاردلار  آما یخمازدلار طایفا آراسیندا اَداوَت تورَنمسین 

گَلین گتیرنده قاباغینا ایپ چکردیلر  انام ایستردیلر ایپ چکنلر اوغلان- قیز طرفی اولماز ایی ایکی‌نفر توتاردی گلین طرفی‌نین وظیفه‌سیدی اَنام وئرسین

گلين ندن چلله اولار :

40 گونه كيمين،بير گلين او بيري گلينين بيرلقدا تويي اولوب گوروشونه گئدرسه ائو صاحبي گلين چلله قالار

40 گونه كيمين ،بير كس ياس ائوينن چخيب گلين كوروشونه گئدرسه او گلين چلله قالار  بو چلله قالماغا اولي چلله سي دئيللر ، درمانا اولي حيواننان استفاده اولار

40 گونه كيمين ،بير زاهي ( بويلي خانم ) گلين كوروشونه گئدرسه او گلين چلله قالار

 

 

كوره كني باغلاسيدلار اوني نئچه كيشي قبرستاندا دولاندراردلار  دويوني آچیلسين

كوره‌كني عقد اوخوناندا قفل يادا پيچاخنان باغلاللار

اوچ عيلله ته كوره‌كن باغلانار :

1-     آيري آدام اوني باغلاماسین

2-     توياكيمين گلينه ياخينناشماسين

3-     ائوقورامماسين

        www.dfiyouzat.com ::      

 

اوشاخ ناغیلی

 

کئچل1

بیر گون واریدی  بیر گون یوخیدی الله‌دان سونرا هئچ کس یوخیدی

بیر پادشاه واریدی  پادشاهین بویوک باغی واریدی  اوغرولار او باغین میوه‌لرین اوغورلوردیلار بیر نفر نگهبان توتور گئجه‌لر اوغرولارین قاباغین آلسین گئجه یاریسی یوخی توتور  یاتیر سحر گوروللر گئنه میوه‌لردن یوخدیر  ساباحی گون بیر آیری نفر نگهبان قویولار انودا یوخی توتور  یاتیر گئنه‌ده باغا اوغری گلیر.

اوچونجی گون کئچل پادشاهین حضورونا گلیر دئیر قبله عالم ساغ اولسون ایزین وئرسیز بوگئجه من باغی قوریم، شاه دئییر منیم آداملاریم اوغولاری توتاممیر سن نجور توتاجاخسان ،کئچل اسرار ایلیر پادشاه قبول ایله‌دی.

کچلی گئجه یاری سی یوخی توتور،یوخوسی گلمسین بیر بارماغین یارالییر یئرینه دوز باسیر  آغریسیننان یوخی گلمیر  گئجه قارانلیغیندا گوردی بیر نئچه نفر گلدی سبدلرین دولدوروب  آپاردیلار،  کئچل اولارین دالیسینا دوشور گورور بیر قوییه گیردیلر اودا اورا گیریر قویونون تکینده بیر قاپیه راستلانیر ایچری گیرنده گورور اوردا چوخلی قیزیل-جواهیر وار، قایدیر اولانلاری پادشاها نقل ایلیر ، شاه فرمان وئریر گئدیب قیزیللاری گتیریب آداملاری توتسونلار ، بولونور وزیرین بوایشده الی وار ، خزانه‌دن قیزیللاری اوغورلور او قویونون تکینده ساخلایر ، فرمان وئریر وزیری اولدورسونلر  کئچلی اوزونه وزیر ایلیر  شاه کئچله دییر قیزیللاری خزانیه آپار ، کئچل دییر قوبان بولاری میللت‌دن زوراکی آلیبلار ، میللتی فلاکته سالیبلار، قیزیللاری اولارین آراسیندا پایلا سنه دعا ایله سینلر، شاه فرمان وئریر قیزللاری میللتین آراسیندا پایلاسینلار، ایللر بویی شاه شاهلیق ایلیر ، کئچل وزیرلیق ایلیر ، میللتده عدالت کولگه‌سینده خوش یاشیللار،

گویدن اوچ آلما دوشسون  بیرین سن یئ، بیرین من یئیم، بیرینده ........

 

نتیجه: اینسانلار اوز ایستکلرین ناغیللاردا گتیرللر


 

رقیه تقی‌پور

 

        www.dfiyouzat.com ::     

 

 باغ‌معروفدا کؤرپه اوشاقلار

 

باغ‌معروفدا کؤرپه اوشاقلار اطرافیندا اولان عادت-عنعنه‌لر و اینانجلار

توپلایان: رحیم قابل نژاد

قایناق شخصلر: معصومه فغانی

قئیده آلینما یئری و زامانی: باغ معروف کندی

1387 ایل

آشاغیدا آنانین بویلو واقتیندان باشلامیش، اوشاغین دونیایا گلمه‌سی و سونرا دا کؤرپه اوشاغین ایلک گونلرینده کی عادت-عنعنه‌لر و اینانجلاردان سؤز  گئدیر.

·   بويلو آنا يئريكليه‌نده، هر كس غذا پيشيرنده  بير آز اونا گتيرر، گتيرمسه او یئمه‌لینی پشيررلر، پيشيرمسن اوشاق دوشر یاداکی یالاق اولار.

·   آنا بويلو اولان زامان هر كسین الیندن تیکه (يئمك) آلماز، چونکو اوشاق يئمك صاحیبينه چکر.

·   بويلو آنايا نظر دَيمه‌سين،قره باسماسين، جين گلمه‌سين دئیه بارماق بندی بویوندا شوه آدلی بیر قارا داش پالتارينا تيكرلر.

·   آنا اوشاق سالماسين دئیه سو دَيمه‌ميش میتقال‌نان بئلينه بال و قره‌چؤرك‌اوتو (قره كونجود) سالارلار، اوندا بئلي بركيیب اوشاغی سالماز.

·   بویلو خانیم اوشاق سالماماق اوچون یانیندا ضامین‌نوما  (کاغاذ اوسته یازیلمیش نئچه قورآن آیه‌سی) ساخلامالیدیر.

·   بویلو خانیم اؤلویه (جنازه‌یه) باخسا اوشاغی بدنظر اولار.  بدنظر گؤزو ایله انسانلاری وورار، نظر ائو ییخار اونا گؤره ده "و ان یکاد" سوره‌سینی بدنظره اوخویارلار.

·   بويلو آرواد تورشو قويماز، قویسا اوشاغینا زيان گلر، تورشو قویماق ایسترسه، اوشاغي اؤلمه‌ین بیر یاخشی آروادين آدینا تورشو قويار، هر واخت دا تورشونو يئييرسه او آروادا تورشونون پولونو وئريب آلار.

·        آنا سکگیز آي بويلو اولاندا ماما گليب، قارنيندا اوشاغي چئويرردي دوغوما حاضيرلاشسين.

·        اوشاق اولاندا بیریسی داما چیخیب اذان وئرر، اذان وئریلسه دوغوم راحات اولار.[1]

·        ايلك اوچ گون اوشاغا كره ایله شوورَ‌ن وئرردیلر، دؤش وئرمزدیلر.

·        اوشاق آیین ایلک گونو و شنبه گونلری دونیایا گلسه الی یونگول اولار.

·   زاهي (یئنی دوغان آنا) و کؤرپه‌سی قیرخ گونه کیمین اونا زیان یئتیشمه‌سین دئیه تك اوتاقدا قالماز، تك حاماما گئتمز، تندير قويماز، تويوخ باسديرماز، تك قبریستانا گئتمز.

·   اون گونه کیمی زاهینی  يویوندورماقدان چکینرلر (حامامین اوزاق و آذربایجانین هاواسینین سویوق اولدوغونا گؤره ناخوشلاماق ایمکانی وار ایدی).

·        زاهی‌نین بالیشی آلتینا پيچاق قويارلار جین يا دا آيري یامانلیق گلمه‌سين.

·        زاهی اوتاغیندا كاسادا اوچ دنه يومورتا قويارلار نظر گلسه يوموتالارا گلسين.

·   اوشاغی اوزگه سودو ایله اميشديرمزلر، چونکو او آدام حرام يئين، پيس، اوغرو بیر ده جیلف اولسا، اوشاق دا بو صیفتلری آلار.  

·   زاهی‌نین گؤروشه گلنی اولسا  قیرخلي اوشاغي ائشيگه چیخاردارلار،  گلنین دوعاسي اولسا آنا دا ائشيگه چیخيب، قوناقدان سونرا ائوه گلردي.

·   اوشاغا نظر گلمه‌سین دئیه فالچیدان ضامین‌نوما آلیب، پالتارینین بئلینه یا دا سینه‌سی اوستونه تیکر، یا دا  ائوه‌  باغلارلار.

·        اوشاق سسه دوشمه‌سین دئیه توی مجلیسلری و یاس یئرلرینه آپارمازلار.

·   اوشاقلاری اؤلن آرواد یئنی دوغولموش اوشاغينی هئچ اوشاغي اؤلمه‌ین آروادا وئرر. او آرواد اوشاغي كؤينگي‌نين بوغازيندان سالار، آشاغیسیندان چیخاریب، اؤزونه اوشاق سایار، سونرا دا  اصیل آناسینا قايتاریب، دئير: بو اوشاغا سني تايا توتدوم.

سونرا دا هر آي باشی اوشاغین ساخلاماسینا بير آز پول وئرر. بو ايش ايكي ايل بویونجا (اوشاق سود يئينه قدر) داوامي اولار.

·   قیرخ گونه كيمين اوشاغين يانينا دوعا–ضامین‌نوما گتيرمزلر. اوشاغین اوستونه ضامین‌نوما گتیرن اولسا، اونو یازان فالچیدان، اوشاق اؤلمه‌سین دئیه، ضامین‌نوما آلماق لازیم اولار. بونو گتیرن بارماغینی سویا سالیب او سویو اوشاغا ایچیردرلر.

·   قیرخلي اوشاغين يانينا اَت گتيرسن بوينو اَيري اولار يادا تيترَر، بونا گؤره اوشاغين پالتارينين قولونا بير آز ات تيكرلر.

·   اوشاق چوخ آغلايیب، چیغیراندا يئددي قيزين پاچاسینين آراسيندان، يادا ساج چؤرگي‌نين آراسيندان کئچيررلر.

·        كيرپي‌نين ديشينی اوشاغين پالتارینا تيكرلر، اوندا نظر دَيمز.

·   اوشاغا نظر دَيمه‌سين دئیه  پالتارينا گؤز نظر تيكرلر. گؤزنظر دئدیگین یئددی دلیکلی ماوی مونجوق و بیر ده  بير دليکلی آغ-قارا مونجوقلاردیر.

·   اوشاغا نظر دَيمه‌سين دئیه اونو تعريفله‌مزلر و تام ترسینه اونو  "دوزسوز" كلمه‌سی ایله خطاب ائدردیلر.

·   اوشاغي اؤپنده نظر دَيمه‌سين دئیه آلنیندان اؤپرلر، دئیرلر اوشاغين آلنیندان اؤپمک پيغمبردن قالیب.

·   اوشاق ایری جیسملی اولسا اونون ياشينی نظر ديمه‌سين (نفسدن گئچمه‌سین) دئیه اولدوغوندان چوخ دئیرلر.

·   اوشاغي سحر اذآن چاغي و آخشام ناخير آياغي (اذان‌چاغي) يئره قویمازلار، قویسالار زيان گلر، يومني پيس اولار.

·        اوشاغين آغزيندان اؤپمزلر، اوپسه‌لر نوخوشلار.

·   اوشاغا آد قوياندا  قويماق، قايقاناق (شيرينلیک اوچون) پيشيريب قوهوم- قونشو و دوستلارين ياشلي خانیملارينی ائوه دعوت ائلردیلر. ائوده دؤره اوتوروب بير مئژمئيي توتوب هر كس اونا پول سالار، او پول مامايا (قابله‌یه) يئتيشر.

·   آد قویماق اوچون لاپ ياشلي خانیم  اوشاغین قولاقلارینا اذآن و اقامه دئييب، اوغلان اولسا آدينی محمد و قيز اولسا فاطمه سسلردیلر. سونرا قایناتا، اودا اولماسايدي قاینانا سئوديگي آدي قوياردي. اوشاغي بير-بيرينين قوجاغینا وئرنده دئيرلر:"آل اوشاغي، وئر اوشاغي، تانري ساخلاسين بو اوشاغي"

آخيردا اوشاغی آناسینين قوجاغینا وئررلر.

·   هر كسین اوچ آدي اولار: 1- محمد يا فاطمه 2- ياشلي و بؤيوكلر دئين آد  3-عملي ایله قازانان آد

·   اوشاغا دیش چیخارتماغا باشلادیغی زامان دیشلیک پیشیررلر . دیشلیک پیشیرمک اوچون بوغدانی ایسلادیب  پیشیررلر.  یاغ، نوخود، کیشمیش، بادام، گیردکان علاوه ائدیب،  پیالالاردا یئددی قاپییا پایلارلار. دیشلیگی آلان هر کیمسه قایتاردیغی قابدا اوشاغا بیر تؤحفه قویار.

·        اوشاغا دیشلیک پیشیرسن دیشلری برک اولار.

·        اوشاغا دیشلیک پیشیرمه‌سن  شولوق اولار.

بعضی ترمین‌لر:

دیشلیک: اوشاغین ایلک دیشی چیخان زامان ایسلانمیش بوغدا، یاغ، نوخود، کیشمیش، بادام ایلن پیشیریلن یئمک.

قارین چئویرمه: سکگیز آیلیق بویلو آنانین دوغومو راحات اولسون دئیه مامالارین الی‌یله اوشاغی چئویرمک

یاخا سالما: اوشاقلاری اؤلن آروادین سون دونیایا گلمیش اوشاغی اؤلمه‌سین دئیه اونو  اوشاقلاری اؤلمه‌ین بیر قادینین كؤينگي‌نين یاخاسیندان سالیب، آشاغیدان چیخارار و اینانارلار کی داها بو اوشاق همین قادینین اوشاقلاری کیمی اؤلمییه‌جک، بو رسمه یخه سالما دئیرلر.

ياخا‌سي بوتون: اَري-اوشاغي اؤلمه‌ین  آروادا وئریلن آد

 

[1] - باغ معروفدا عابباسعلي دامدا اذان وئرردي. عابباسعلي كندين اذانچیسي و عین حالدا تورکوسایا بیر آدام ایدی.

 

       www.dfiyouzat.com ::    

 

ختایی دیگر

 

از مدرسه فراری می‌دهند؟؟

ایران تنها کشوری در جهان است آموزش زبان مادری در قوانین آن وجود دارد ولی اجازه تعلیم داده نمی‌شود 


    علي باقرزاده، معاون آموزش و پرورش عمومي وزارت آموزش و پرورش چند روز پيش در جمع مديران مقطع ابتدايي استان قزوين، از اينكه
115 هزار دانش آموز بعد از ثبت نام در مدارس ابتدايي كشور مدرسه را ترك كرده اند اظهار تاسف كرد و اين آمار را نگران كننده خواند.
       آمار بيش از 800
هزار نفري كه سالانه در ايران ترك تحصيل مي كنند آن قدر پايين نيست كه وزارت آموزش و پرورش توانسته باشد ظرف حدود 6 ماه، با ايجاد تحولي چشمگير در آن، ميزان ترك تحصيل در برخي مناطق به صفر نزديك شده باشد.
     بر اساس نتايج پژوهشي كه ابوالفضل بصري، عضو هيات علمي پژوهشكده كودكان، اسفندماه سال گذشته در همايش رسانه ها و دانش آموزان استثنايي اعلام كرد، بيش از 400 هزار دانش آموز دوره ابتدايي و راهنمايي در سال 1384 ترك تحصيل كرده اند.

ای کاش جناب ایشان این آمار را بر اساس تقسیم بندی  استانها  اعلام می‌کردند
       
  مناطقی که زبان محلی به غیر از فارسی است بیسوادی و فرار از مدرسه زیاد است :

1- بچه‌های این مناطق به جای سواد آموزی زبان آموزی می‌کنند زبانی که جایی در جامعه خود ندارند در نتیجه هیچ وقت قادر به درک آن نخواهند بود به لحاظ برخورد با مشکلات دل زدگی از مدرسه موجب فرار او خواهد می‌شود.

2-زبان مادری زبان عمیق است  با آموزش قواعد در مدرسه زبان محلی در جامعه بارور می‌گردد در نتیجه ذخیره کلمات فرد زیاد شده قادر به درک مطالب وبالا رفتن سطح اطلاعات او می‌گردد .

3- کودکی که زبان مادری را خوب می‌داند همزمان قادر به یادگیری چند زبان است .

4- دوری از فرهنگ مادری موجب بی تفاوتی به جامعه وعدم اعتماد به فرهنگ مهاجم خواهد شد .

5-.................................................................

 

        www.dfiyouzat.com ::    

 

جنایات ارامنه

تاريخ تهاجمات و جنايات ارامنه، اسماعيل سيميتقو

 

و سردار ماكو در آذربايجان

 

- تهاجم ارامنه: شرح اين واقعه چنين است كه ارامنه آسوري مقيم تركيه كه در اصلاح محلي«جلو» خوانده مي‌شوند در جنگ جهاني اول قصد ضربه زدن به سپاه عثماني از داخل خاك عثماني را داشتند . حكومت عثماني به محض اطلاع از اين واقعه گوشمالي سختي به آنها داده و خائنين را مجازات مي‌نمايد. باقي اين قوم فرار را بر قرار ترجيح داده و در نواحي آذربايجان غربي يعني اروميه و سلماس با كمك انسان دوستانه مسلمان مستقر مي‌گردند. ولي آنها هواي ديگري در سر داشتند و به محض استقرار در اين نواحي به تشكيل قواي نظامي پرداختند و با كمك تسليحاتي انگليس و روسيه سپاهي حدود ده هزار نفر تشكيل دادند. با توجه به ضعف حكومت مركزي ايران ارامنه هيچ مانعي در اجراي نقشه‌هاي خود نمي‌ديدند. به همين جهت  در اسفند سال 1296 ش. اروميه را اشغال كردند.

كسروي در تاريخ هيجده ساله آذربايجان درباره رفتار ارامنه با مسلمانان در زمان اشغال اروميه چنين مي‌نويسد: « درست 33 روز از اول دعوا گذشته بود،‌ اهالي شهر توي خانه‌ها با هزاران مصائب از بي‌آذوقگي و نا امني و فقدان خويشان و نزديكان خزیده و از هيچ جا خبر نداشتند. يك دفعه صبح روز چهارشنبه آخر سال كه در همه ولايات ايران جشن و سرور است، لجام گسيختگان «جلو» به محلات رو آورده و مسيحييان ديگر نيز كه پي بهانه مي‌گشتند ،‌ با جلوها داخل خانه‌ها شده و درها شكسته و پشت بامها را گرفته و بي آنكه از كسي مقاومت ببينند دختران خردسال و بچه‌ها و مردان و زنان را در اطاقها و دهليزها و پشت بامها هدف گلوله نمودند . واقعا امروز مصيبت عظيمي بوده ،‌ نه پناهگاهي نه مفري، همين كه اهالي اين دربند از كوچه يا از پشت بامها به آن دربند فرار مي‌كردند پس از ده دقيقه مسيحيان همان دربند را نيز مي‌گرفتند و اينها را با آنها در يك جا مي‌كشتند. در اين قتل عام قريب ده هزار نفر از مسلمانان كشته و به عمامه داران از ملاها و سادات ابقا نكردند و عدۀ زيادي از سادات وعلماي بنام را كشتند . از عمامه داران مشهور كه امروز در خانه‌هاي خود كشتند:

ملا علي قلي با دوپسرش،‌ ميرزا محمود ،‌ميرزا عبدالله و عروس او، زن ميرزا محمود را نيز روي جنازه شوهرش كشتند ، صدرالعلماي محله علي شهيد ،‌ حاج ميرعلي اصغر، حاج مير بيوك آقا ،‌ ثقه‌الاسلام ارومي ، آقا ميرزا صادق ،‌‌ آقا ميرزا ابراهيم مجتهد ، حاجي ملا اسماعيل عيسالو ، كه سرش را گوش اندر گوش بريدند، آقا ميرزا جلال روضه خوان مدير مدرسه جلاليه ، ملا علي روضه خوان معروف به قوجه نوكر، ميرزا احمد روضه خوان يورتشاهي ، يك نفر ملا سيف‌ الله نامي كه هميشه مي‌گفت اگر مسيحيان به خانه من داخل شوند بايد يكي دو نفر بكشم تا كشته شوم همين روز مسيحيان به خانه او داخل شدند و همين كه با او رو برو گرديدند و خواستند با گلوله بزنند ملا سيف الله طپانچه را كشيد دو نفر را كشته و بعد مسيحيان او را كشتند.

2. جنايات اسماعيل سيميتقو: هجوم ارامنه به آذربايجان غربي با كمك نيروهاي عثماني دفع گرديد. بعد از آن نيروهاي عثماني چند ماه اين منطقه را در تصرف خود داشتند وسازماني به نام «اتحاد اسلام» براي وحدت ميان مسلمانان اين منطقه و سرزمين عثماني ايجاد كردند. با آغاز جنگهاي ميان عثماني و دول اروپايي نيروي عثماني اين منطقه را تخليه كردند. بعد از خروج سپاه عثماني اسماعيل سيمیتقو كه از پيش نيروهاي شورشي چندي را در اختيار داشت، با گسترش و تجدید قوا، شهرهاي سلماس و اروميه را اشغال كرده و طي چند سال مناطق اطراف آن از قبيل خوي، طسوج و مهاباد را همواره مورد تاخت و تاز خود قرار داد. در اين مدت درگيريهاي متعددي ميان قواي دولتي و نيروهاي سيميتقو رخ داد كه مؤلف همة آنها را به تفصيل شرح داده و نيازي به تكرار آنها دراين مقدمه نيست. در اينجا بايد افزود كه تاخت و تاز سيميتقو از سال 1298 شمسي آغاز و پس از شكست او در سال 1301 پايان يافت. او در سال 1309 به دستور رضا خان اعدام شد.

3. جنايات سردار ماكو: در دوران تاخت و تاز سيميتقو، حفاظت شهر خوي و حومه به ناچار به سردار ماكو مرتضي قلي خان اقبال السلطنه ماكويي فرزند تيمور خان اقبال السلطنه واگذار گرديد. مؤلف مظالم و تعدي سپاهيان سردار را در اين مدت در خوي به خوبي شرح داده است. بايد افزود كه سردار ماكو پس از دستگيري و بازداشت در تبريز در سال 1302 شمسي در زندان تبريز در سن شصت سالگي مرد و حكومت خوانين ماكو پايان يافت. امين‌الشرع كه خود در اين وقايع يكي از سران صاحب نفوذ مسلمانان در خوي و سلماس بوده و در مبارزات نيز شركت داشته، در نوشته حاضر بسياري از جزئيات اين جنگها را كه خود شاهد آن بوده ضبط كرده كه در هيچ منبع ديگري ذكر نشده است و از اين جهت نوشتة وي حائز اهميت زيادي است.............

 

ميرزا ابوالقاسم امين الشرع خويي

(متوفاي 1348 ق)  

        www.dfiyouzat.com ::    

 

  ایکی ناغیل

 

قيرخ حراميلر ناغيلي:

بير گون بير نفر تك يولدا گئدير ميش ، يولكسنلره راستلاشير ، حراميلر اوني سويوللار اوحالدل داغدان بير كهليك گئديردي سويولان دئيير كهليك سن شاهيد او ل،اولار منيم پوللاريمي آلدلار گوناهزيز اولدوردلر ،حرامي باشجسي دئير كهليكدن  شاهيد اولماز .

ايللر سونرا بير گون حرامي باشچسي حاكمه قوناق اولور ، سفرده كهليك پيشيرميشديلر حرامي كهليكه باخير گولور ،حاكم دئيير :ندن گولورسن ،حرامي دئيير:ايللر اونجه بير مسافري سوياندا هاوادا اوچان كهليكي سويقونا شاهيد توتوردي  اونا گوره گولورم ، حاكم حراميني توتور اولدورور دئيير كهليك دوغرودان سويقونا ، اوكيشنين اولومونه شاهيد اولدي  

 

 شيرين فرهاد

 

شيرين فرهادان اوزاقديدي ، فرهاد داغ قازیردي ، بير  قاري قويون قوزييَه سوت وئرنده كي چوخ مَله للر گلير فرهادا دئيير شيرين اولوب ، گورنه قيامتدي  اونا گوره بو سسلر گلير ،اودا دئييربه  شیرین اولوب  ، اودا كولونگونن اوزون اولدورور ، قاري گلير شيرينه دئيير فرهاد كلونگونن اوزون اولدوروب ،  شيرينده اوزون اولدورور ، جماحات سورا بو ماجراني بولور ، شيرينن فرهادي قويلوللار قاریني ايكيسينين آراسيندا قویلوللار ، قارينين قبريدن تيكان گوَرير شيرين فرهادين قبيرندن گول گوَرير، گوللر ايستير بيربيرينه يئتيشسين دولاشير او تيكانا بير-بيرينه يئتيشَمميللر.

 

 

 

معصومه فغانی

      www.dfiyouzat.com ::    

 

 زن


حقوق زن در خرمدینان
 

وجه مشترک دیگر خرمی ها با ترکان خزر حقوق زن و فعالیت اجتماعی و سیاسی زن میباشد. نقش کلیدی و سیاسی زن جاویدان (کلدانیه) در انتقال قدرت درحالیکه براثر درگیری بین رهبران (جاویدان و ابوعمران) خرمدینان با خطر انشعاب یا فروپاشی روبرو بودند بیانگر نقش فعال زن درمیان خرمی هاست که با کارآئی خود همچون خاتون خزر در شرایط تاریخی توانست وحدت خرم دین را حفظ کند. رهبری نظامی زن، انتخاب زن، آزادی جنسی زن، شرکت زن در شورای تصمیم گیری و... از مقام و منزلت والای زن در بین خرمدینان نظیر سایر ترکان حکایت میکند که در فرهنگ آریائی عکس آن صادق است.

 

زن درفرهنگ آریائی


در فرهنگ آریائی زن نه تنها حقوقی ندارد بلکه به درجه کالا تنزیل پیدا میکند. در کتاب آئین و فرهنگ ایران دکتر افتخارزاده مینویسد:
«در جامعه بدوی ساکنان اصلی فلات ایران پیش از کوچ آریائیان زن نقش برجسته ای در عرض عقاید کلامی و در تکامل حیات اجتماعی داشته است. ساکنان بومی فلات ایران اصل در آفرینش و حیات را در مادینگی میدانستند و از این رو خدایان ماده را میپرستیدند. در نگاه آنان زن مظهر زایندگی و زندگی بود و به نوعی تقدیس میشد و محترم بود. این نوع نگرش در اندیشه آریائیان راه نیافت. در اندیشه آریائی اصالت با نرینگی بود... در دوران دینی زنان نوعی کالا بودند و بر آنها اصل مالکیت و انحصار مترتب بود. ... زن ازطرف شوهرش به شخص دوم اجاره داده میشد و کرایه کننده به شرط اطلاع شوهر اصلی میتوانست وی را به شخص ثالثی اجاره دهد...» .

همانطوریکه از منابع فوق پیداست زن در دوران ساسانی به مانند کالا و حیوان شمرده میشود و البته این طرز نگرش صرفاً به ساسانیان محدود ویا با آنان خاتمه پیدا نمیکند بلکه 400 سال بعد از ساسانیان نیز زن به همان اندازه دوران ساسانی تحقیر میشود و این به نوبه خود بیانگر تداوم و عمق این بینش ارتجاعی در آریائیان میباشد. فردوسی شاعر محبوب و افتخار آریائیان زن را از سگ هم پست شمرده و خواهان تمیز کردن جهان از این موجود پلید میباشد!! فردوسی مینویسد:
زن و اژدهـا هردو درخــاک بــه
جهان پاک از این هـر دو ناپـاک بــه
زنان را ستائی سگان را ستــــای
که یک سگ به از صد زن پـارســای

پس پــرده هــرکه دختـر بـــود
اگــر تاجــدار است بد اختــر بــود
چوزن زاددختر ،دهیدش به گــرگ
که نامش ضعیف است وننگش بزرگ

این ماهیت شاهنامه فردوسی است که مبلغ فرهنگ والای آریایی است و در بندبند اشعارش ترک و عرب را تحقیر و هویت والائی ایرانی راتبلیغ و تشریح میکند.
البته فردوسی نماینده سمبلیک فرهنگ فارس و شاعر مجبوب آنهاست و شاهنامه وی (در واقع ننگ نامه) که سرتاسر فحاشی به ملل دیگر و تحقیر انسان زن و تبلیغ نفرت میباشد هنوز هم ازطرف فارسها تقدس میشود که آنهم بیانگر حاکمیت طرز فکر ارتجاع آریایی در نسل امروز است. اما در 1200 سال قبل در قیام خرمدینان زن جایگاهی بسیار مقدس و حقوقی مساوی با مرد داشت.
با تمام این اوصاف آیا بازهم میتوان ادعا کرد که بابک میخواست امپراتوری ساسانی و فرهنگ ایرانی آریایی را برقرار کند؟
 

 

 

 

 

 

 

 

       www.dfiyouzat.com ::    

 

  حقوق

 قانون حقوق بشر جهاني را در صفحه فضولباشي  بخوانيد

حقوق بشر زباني را در صفحه شعر بخوانيد

 

 

معرفي برترين كشورهاي توريستي جهان در سال ۲۰۰۷ ، توسط WTO

دوشنبه,۳ دی ۱۳۸۶

رده بندي 12 كشور جذاب براي گردشگران :

1ـ فرانسه ، 77 ميليون نفر 2ـ اسپانيا ، 57 ميليون نفر  3 ـ آمريكا ، 54 ميليون نفر 4ـ چين ، 45 ميليون نفر 5ـ ايتاليا ، 41 ميليون نفر 6ـ انگليس ، 32 ميليون نفر  7ـ هنگ كنگ ، 28ميليون نفر  8ـ مكزيك ، 25 ميليون نفر 9ـ آلمان ، 24 ميليون نفر  10ـ اتريش ، 23 ميليون نفر   11ـ كانادا ، 900/22 ميليون نفر

  12ـ  تركيه ، 600/22 ميليون نفر

رده بندي درآمدي 10 كشور اول از لحاظ درآمد توريستي :

1ـ آمريكا ، 78 ميليارد دلار  2ـ اسپانيا ، 48 ميليارد دلار 3ـ فرانسه ، 44 ميليارد دلار 4ـ ايتاليا ، 37 ميليارد دلار  5ـ آلمان ، 33 ميليارد دلار 6ـ انگليس ، 32 ميليارد دلار 7ـ چين ، 29 ميليارد دلار  8ـ تركيه ، 21 ميليارد دلار  9ـ اتريش ، 17 ميليارد دلار  10ـ استراليا ، 14 ميليارد دلار

 

 

 

    فضولباشی: اگر به آزادی‌های اجتماعی و دخالت‌های غیر اصولی توریستها پایان داده شود استعدادجذب توریست از خیلی کشورهای نامبرده کمتر نیست . ورود یک توریست برابر با اشتغال 5 نفر بیکار ، خروج یک توریست برابر است با بیکاری 5 نفر شاغل

  

       www.dfiyouzat.com ::    

 

 هخامنشيان يا سلسله سگ پروردگان

 

 

دکتر حسين فيض‌الهي وحيد

هخامنشيان سلسله‌اي از اقوام وحشي و بيابانگرد به اصطلاح آريايي بودند كه توسط جوانكي دزد و فاسدالاخلاق بنام كوروش در سال 550 ق.م درايران تاسيس و با حمله اسكندر مقدوني و كشته شدن آخرين پادشاه جنايتكار اين سلسله بنام داريوش سوم در سال 331 ق.م همچون جرثومه‌هايي از فساد از روي زمين برافتاد و به زباله داني تاريخ سپرده شد.

اعمال و افكار و حركات و سكنات اين جوانك دزد در دهه‌هاي اخير مورد تقليد و سرمشق و «ايدئولوژي» رژيمي فاسدتر از رژيم هخامنشي گرديد و احمقي از حُمقاي تاريخ كه «عقيده خودبزرگ بيني» داشت خواست كشور ايران را به «دروازه‌هاي تمدن بزرگ» برساند، تمدني كه خطوط اصلي آن از «دروازه غار» و «ميدان تير» و «ميدان اعدام» تهران مي‌گذشت و به زندانهاي «قزل قلعه» و «قزل حصار» و «قصر» منتهي مي‌شد.

«گريمورهاي تاريخ شاهنشاهي» از اين جوانك دزد و فاسد‌الاخلاق سعي داشتند چهره «منجي ايران» را ترسيم نمايند غافل از اينكه انوار آفتاب حقيقت از زير پرده آهنين جهل‌هاي شاهنشاهي نيز گذشته و جهان حقيقت را نور باران كرده و خفاشان شب‌پرست را مجبور خواهند كرد در مقابل عزم آهنين تاريخ حقيقي اين ملت سر خم كرده و بساط شارلاتاني و شاه‌بازيهاي خود را جمع نمايند ولي آنها مزبوحانه مي‌كوشند تا جلو روشنگريهاي اصيل تاريخي را با پولهاي به غارت برده و با ساختن فيلم چندين ميليون دلاري «كورش كبير» بگيرند.

اين فيلم مضحك كه امروزه با همكاري چهار فيلمساز سوئدي و با پشتيباني و ساپورت كامل«رضا پهلوي» - پالاني سابق- تهيه مي‌شود قرار است بغير از آمريكا در بيشتر شهرهاي بزرگ اروپا از طريق تلويزيون پخش شود.(1) و هدف از آن «تحريف تاريخ واقعي ايران» و چهره انساني دادن به جوانكي دزد و فاسدالاخلاق بدخوي و سگ پرورده‌اي است كه مورد افتخار «لايقان» خود مي‌باشد و بر جوانان اين آب و خاك است كه در مقابل تحريف‌هاي اين ورشكسته‌گان به تقصير «پهلوي گرا» با نوشتن مقاله‌هاي روشنگر از متون صحيح يوناني و اسلامي برآيند تا فاجعه «دروازه تمدن بزرگ» بار ديگر گريبانگير اين مردم نشود و بدبختي‌ها و «آريا بازيهاي» عاري از مهري از نو تكرار نگردد.

حال با اين مقدمه كوتاه در مورد فيلم «كوروش كبير» - كه دهن كجي آشكار به تاريخ واقعي اين مردم است - به بررسي سلسله هخامنشي مي‌پردازم تا ريشه‌هاي اين كج انديشي نمايان گردد.

«كتزياس» مورخ و طبيب مشهور يوناني كه بمدت 17 سال از سال 415 - 398 قبل از ميلاد «پزشك دربار هخامنشي» بود و حدود 23 جلد كتاب در تاريخ ايران و جهان تاليف كرده است چون خود از نزديك با خاندان فاسد هخامنشي آشنا بود در حقيقت توانسته پرده از روي بعضي از «اسرار مگوهاي» اين رژيم فاسد برداشته و بويژه در مورد كوروش به اصطلاح كبير حقايقي را در حد امكان و موقعيت خويش بيان نمايد.

«كتزياس» بر خلاف بعضي از مولفين جيره خوار و مورخين خيانتكار كه سعي در اختفاي حقايق تاريخي دارند به صراحت در مورد سر سلسله‌ هخامنشي و حيات كثيف دوره جواني او مي‌نويسد: «كوروش پسر چوپاني بود.... كه از شدت احتياج مجبور گرديد راه زني پيش گيرد»(2)

خطيب مشهور جناب «آيت ا...صادق خلخالي» در كتاب «كوروش دروغين و جنايتكار» به استناد اين نوشته كتزياس كه مي‌نويسد : «كوروش در ايام جواني بكارهاي پست اشتغال ميورزيد و از اين جهت مكرر تازيانه [مي]خورد»(3)

 استنباط كرده است كه كوروش گاه - گاهي مجبور بود كه «لواط بدهد»(4) او كوروش را جزء آن منحرفين اخلاقي مي‌داند كه «در تمام عمر خويش هميشه مبتلا به انحراف اخلاقي بوده و از تن دادن بذلتها كه لواط هم جزو آنها است مضايقه نداشته‌اند»(5)

«كتزياس« كه در مدت هفده سال طبابت در دربار هخامنشي به اسرار دروني اين سلسله فاسد از نزديك آگاهي داشت در مورد رابطه خاندان پادشاهي ماد با خاندان كوروش به صراحت مي‌نويسد كه برخلاف شايعه پراكني‌هاي رژيم هخامنشي كه مي‌خواهد خود را از اقوام خاندان پادشاهي ماد قلمداد كرده و كوروش را نوه آستياك جلوه دهد تا تصاحب پادشاهي ماد را «قانوني» جلوه دهد، كوروش با آستياك - آخرين پادشاه ماد «هيچگونه قرابتي نداشت و از راه حيله و تزوير بمقام سلطنت رسيده بود»(6)

علاوه بر تاكيد بر فاسدالاخلاق بودن كوروش، مورخيني غير از كتزياس نيز كه قبل از ميلاد مي‌زيستند از بخش‌ ديگري از اسرار زندگي كثيف او پرده برداشته و حتي به «سگ پروردگي» كوروش هم اشاره كرده‌اند.

«تروك پومپه» - مورخ اهل گل (فرانسه) - كه معاصر اوگوست امپراتور روم بود (31 ق.م - 14 م

) و چهل و چهار جلد كتاب در تاريخ علم نوشته است كه «ژوستن» يا «يوستي نوس» مورخ رومي آنها را خلاصه كرده در كتاب «تاريخ عمومي، كتاب اول، بند4 »  راجع به كودكي كوروش مي‌نويسد كه وقتي كوروش را براي به هلاكت رساندن بدست چوپاني سپردند «چوپان، كوروش را در جنگلي گذارد، يك سگ ماده او را شير ميداد و از حيوانات ديگر حفظ مي‌كرد بعد كه چوپان ديد حيواني پرستار و پاسبان طفل است حس ترحم بر وي غلبه كرد و بخواهش زنش پسر نوزاد خود را در جنگل گذارد و كوروش را به پسري پذيرفت.»(7)

ماجراي «سگ پروردگي كوروش» علاوه بر منابع يوناني در منابع قديم اسلامي نيز تاييد و تاكيد شده منتهي با توجه به بعد فاصله زماني از هخامنشيان تا اسلام مفسران اسلامي هسته اصلي زندگي او را در آثار خود حفظ كرده ولي در نام او اختلاطي با سايرين پيش آوردند مثلا «ابوبكر عتيق نيشابوري» معروف به «سورآبادي» مفسر بزرگ اسلام در هزار سال پيش در تفسير خود به مناسبتي از «كيكوروش» (كي كوروش) نامبرده و مي نويسد : «گويند بكودكي بد خو بود مادر وي با وي درماند و دايگان درماندند وي را ببردند در بن درختي بنهادند ماده سگي بدان موضع بچه داشت بچگان را شير ميداد...تا آنكه كودك به شير سگ برآمد نيكو روي و زيرك و ناپاك [شد]«(8)

شايد واژه هاي «نيكوروي» و «ناپاك» به نوعي افاده كننده استنباط جناب «آيت ا...خلخالي» باشد و بنوعي هم افاده‌گر همين معني «كتزياس» - طبيب دربار هخامنشي - باشد كه به صراحت مي‌نويسد : «كوروش در ايام جواني بكارهاي پست اشتغال ميورزيد و از اين جهت مكرر تازيانه [مي]خورد»(10) البته احتمال اينكه واژه كنايه‌دار سورآبادي در رابطه با «نيكوروي» بودن كوروش در ارتباط با واژه «كارهاي پست» ذكر شده از سوي كتزياس باشد بعيد نيست.

جالب اينكه رواياتي نيز در مورد كوروشي بنام «كوروش سگ دهان» وجود دارد كه ارتباط نزديكي با گفته «ابوبكر عتيق نيشابوري» در مورد «بدخو» بودن «كي كوروش» دارد. اين «كوروش سگ دهان»، در واقع اولين حكمران پارسي است كه دستور بستن در دانشگاهها و دانشكده‌ها را صادر كرده و دانشگاه بزرگ حكمت و فلسفه يونان در شهر اوس را بكلي تعطيل كرده از كار انداخته است.

البته لازم به يادآوري ايت كه هروردوت - پدر تاريخ - نيز نام مادر كوروش را «سپاكو» (اسپاكو) ذكر كرده كه معني «سگ ماده»(10)

دارد و نشان مي‌دهد كه روايت «سگ پروردگي كوروش» در آثار هردوت نيز بنوعي منعكس بوده است ولي يكي از مترجمين خوش ذوق ايراني در ترجمه تاريخ هرودوت كه بين «وجدان مترجمي» و «وجدان آريايي‌گري» قرار گرفته است در صفحه 46 ترجمه خود سپاكو را «كه به يوناني كينو مي‌باشد زيرا بزبان مادي كلمه سپاكو يعني سگ ماده»(11) در صفحه 54 ترجمه‌اش بناگهان «شرم آريايي‌گري» بر «وجدان مترجمي‌اش» غلبه كرده و «كينو» را «گرگ« ترجمه ميكنند تا بنمايد كه «گرگ ماده‌اي او (كوروش) را شير داد»(12) البته اين شعبده بازي و «تبديل سگ به گرگ» فقط در فاصله هشت صفحه انجام مي‌گيرد نه بيشتر!!

جالب اينكه يكي از مورخين معاصر بعد از ذكر اين سه واقعه مربوط به «سگ‌ها» مي‌نويسد : «در واقع يك روايتي در باب سگ شير دادن كي كوروش و اسپاكوي هرودوت و كوروش سگ دهان روزگارهاي بعد وجود داشته كه با هم تخليط شده است و چون صحبت ما از جو و نان جو است به گوشتخواران فعلا نمي‌پردازيم فقط مقصودم اشاره به نام خانوادگي اين سگ‌ زاده‌هاست»(13)

به هر حال آنچه از تعابير و تفاسير يوناني و اسلامي برمي‌آيد اين است كه كوروش به اصطلاح كبير سگ پرورده با هر دوز و كلكي بود امپراتوري تركان ماد را از پاي درآورد و آستياك آخرين پادشاه ماد را در تبعيد كشت.

«كتزياس» - مورخ و طبيب دربار هخامنشي - در مورد عاقبت كار آستياك با عنايت به «سگ پروردگي» كوروش مي‌نويسد وقتي كه به جستجوي نعش پادشاه ماد در كويري كه كوروش دستور داده بود او را در آنجا بكشند برآمدند به واقعه‌ي حيرت آور برخوردند «چيزيكه باعث حيرت شد اين بود [كه] شيري نعش شاه [ماد] را از درندگان ديگر حفظ كرده بود و وقتيكه فرستادگان سر نعش رسيدند شير كناره‌ كرده ناپديد گشت نعش شاهرا با احترامات زياد دفن كردند»(14)

گويا از همان زمان است كه تركان آذربايجان ضرب‌المثل «ايت سوتو امميش» (شير سگ خورده) را بعنوان ناسزا وارد فرهنگ و زبان خود كرده و به افراد پست و فرومايه اطلاق كرده‌اند.

به هر حال همانطوريكه ورود اولين پادشاه هخامنشي به صحنه تاريخ در ارتباط با سگ و سگ پروردگي آغاز گرديد از عجايب تاريخ اين كه پايان اين سلسله ننگين‌ نيز در ارتباط با سگ به پايان رسيد. بنابه روايتي وقتي داريوش سوم هخامنشي در جنگ با اسكندر مقدوني در ميدان جنگ كشته شد و سربازان پارسي پا به فرار گذاشتند و پيدا كردن جسد پادشاه پارس با مشكل بزرگي مواجه شد چون وسعت ميدان جنگ از طرفي و تغيير قيافه كشته‌شدگان در اثر ضربات كشنده آلات جنگي و متلاشي شدن قيافه‌ها از طرف ديگر شناسايي اجساد را مشكل كرده بود اسكندر براي پيدا كردن جسد داريوش سوم از مغ ها كمك خواست.  مغ‌ها كه وضعيت بلاتكليف اسرا و مجروحين و مقتولين خاكسپار نشده را ديدند براي سرعت بخشيدن به پيدا كردن جسد پادشاه هخامنشي به اسكندر گفتند چون شالوده خاندان هخامنشي با «شير سگ» برآمده و «محافظين» اين خاندان «سگان» مي‌باشند لذا هر كجا سگي را ديديد كه در بالاي سر جسدي پرسه مي‌زند بدانيد كه جسد متعلق به پادشاه هخامنشي است و بدين ترتيب يونانيان بزودي با همان علايم مذكور جسد داريوش سوم هخامنشي را پيدا كرده پيش اسكندر آوردند.

در روايت ديگري آمده است :

«آخرين فرد سلاله هخامنشي نيز داريوش ناميده مي‌شد : داريوش سوم.

در زمان او ايران از اسكندر شكست خورد. در اول ماه اكيم سال 331 [قبل از ميلاد] وقتي داريوش سوم شكست خود را از اسكندر مشاهده كرد به تنهايي راه گريز در پيش گرفت. تعقيب بمدت يازده روز ادامه يافت. اسكندر صيح روز يازدهم از دور جسدي مشاهده كرد. در اطراف جسد تنها يك سگ پارس كنان به نگهباني از آخرين پادشاه پارس مشغول بود و كسي ديگر در اطراف او نبود. اين منظره به همان قدر كه تاسف آور بود براي امپراتوري ايران نيز فاجعه آميز بود و عاقبت نكبت‌بار آن را نشان مي‌داد»(16)

بدين ترتيب يك سلسله كه سگ پرورده بودند و تاريخ پر از فجايع جانگداز آنها از بريدن و دريدن و شكنجه و شكستن و فسق و فجور و ظلم و جور بود همچون فيلمي كه با «پارس سگي» شروع گردد با زوزه سگي نيز به پايان رسيد و از اعمال ننگين آنها سناريويي باقي ماند تا‌ «سگ پرستان شاهپرست» به ياري «توله سگ پهلوي دوم» فيلمي با ميليون‌ها دلار هزينه با نام «كوروش كبير» بسازند و دهن كجي بيشرمانه‌اي به تاريخ واقعي اين مردم شريف بنمايند.

جالب اينكه دو سلسله خالص به اصطلاح «آريايي نيز كه خود را دنباله «سگ پروردگان» هخامنشي مي‌دانستند يعني «ساساني» و «پهلوي» نيز به همان «آخر و عاقبت سگي» دچار شدند و آنها نيز در ارتباط با سگ تاريخ ايران را از لوث وجود خود پاك كردند.

«حمزه اصفهاني» در كتاب «تاريخ سني ملوك‌الارض و الانبياء» در مورد فرار يزدگرد سوم آخرين پادشاه سياه پوست!! ساساني مي‌نويسد كه او «آنچه گوهر و زرينه و سيمينه داشت با پسر و زنان خود و حشم خويش برداشت و چون رفت هزار طباخ(آشپز) و هزار سگبان و هزار يوزبان و هزار بازيار همراه داشت»(17)

نويسنده كتاب «آسياي هفت سنگ» با اظهار تعجب از اين «عمل سگي يزدگرد» مي‌نويسد : «او رفت و سپاه [ايران]  و رستم فرخزاد [(فرمانده سپاه ساساني در جنگ قادسيه)] و همه ايرانيان را در برابر سپاه عرب، بي‌پناه و بي استمداد باقي گذاشت من نمي‌دانم در آن وقت كه هواپيما نبود آن همه سگ و سگبان چطور از تيسفون خود را به مرو رسانده‌اند كه سه هزار كيلومتر بيشتر فاصله است»(18)

آخر و عاقبت سلسله پهلوي نيز كمتر از پيشينيان سگي‌اش نبود. شاه وقتي از پناهندگي به كشورهاي مختلف خسته شد و همه كشورها عذرش را خواستند با واسطه «هاميلتون» و به سفارش «كارتر» - رئيس جمهور آمريكا - رئيس جمهور پاناما قبول كرد كه شاه به كشور پاناما پناهنده شود. آنها به قدري از عظمت 2500 ساله شاهنشاهي و ديكتاتوري پهلوي در گوش رئيس جمهور پاناما خواندند تا رئيس جمهور پاناما نديده تحت تاثير عظمت پادشاه ايران قرار گرفت ولي وقتي شاه را ديد به تمسخر در مورد عظمت شاهنشاهي پهلوي به هاميلتون گفته بود «دو هزاروپانصد سال سلطنت [شاهنشاهي] و پنجاه سال سلطنت پهلوي به دوازده نفر آدم و مشتي بار و بنديل و دو سگ منحصر شده » است

 

رحیم قابل نژاد


        www.dfiyouzat.com ::    

 

 فواید دو زبانه بودن

اساس تحقيقات جديد دانشمندان تسلط انسان به دو زبان در مقابل افزايش سن و به هنگام پيري از مغز محافظت مي‌كند.

به گزارش ايسنا،‌ منطقه آذربايجان شرقي دانشمندان كانادايي در تازه‌ترين تحقيقات خود دريافته‌اند افرادي كه از كودكي به دو زبان تكلم مي‌كنند در مقايسه با اشخاصي كه تنها يك زبان مي‌دانند كمتر دچار ضعف قواي مغزي مي‌شوند.

مطالعات قبلي بر روي كودكان نشان مي‌داد كه دو زبانه بودن مي‌تواند بر خلاقيت و مهارت‌هاي انسان در حل مسائل بيفزايد، اما تاثير توانايي در تكلم به دو زبان به تا كنون ناشناخته‌ بود.

بررسي اخير بر روي حدود 150 بزرگسال كه نيمي از آنها دو زبانه و نيمي ديگر يك زبانه بودند نشان داده است كه سرعت واكنش افراد دو زبانه كه بيش از 60 سال داشتند كمتر از افراد جوانتر يك زبانه نبود و علت اين پديده كه چرا تسلط به دو زبان مي‌تواند عملكرد مغز را بهبود بخشد كاملا مشخص نيست، بي ترديد تسلط به دو زبان برشماري از فعاليت‌هاي مغز تاثير ندارد.

 

       www.dfiyouzat.com ::    

 

  خط زبان ترکی

                                   خط زبان ترکی

 


در مورد خط ترکی باستان در سنگ نوشته های یئنی سئی و اورخون در 1400 سال پیش و ایسیک گؤل در 500 سال قبل از میلاد سخن رفت که به عقیده زبانشناسان خطوط ابداعی خود ترکان بوده و از هیچ خط دیگری اقتباس نشده است. ترکان با پذیرش دین اسلام خط عربی را جایگزین خط باستانی خود کردند( نظیر زبان فارسی که با الفبای عربی نوشته می شود). با به کار آمدن حکومت جمهوری در ترکیه ، مردم این کشور الفبای لاتین را جایگزین خط عربی کردند. آذربایجانی های شمال آراز نیز ابتدا در محدوده سالهای 1929-1939 به مدت ده سال زبان خود را به لاتین نوشتند سپس به دستور استالین ، خط جمهوریهای ترک زبان اتحاد شوروی (سابق) به کریل (سیریلیک) تبدیل شد . لاکن این جمهوریها پس از استقلال دائمی خود در سال 1991الفبای خود را دوباره به لاتین بر گرداندند. آثار مکتوب زیادی به زبان ترکی و به دو الفبای عربی و لاتین از 1000 سال پیش به جای مانده است. بنا به دلایلی بسیار الفبای لاتین از الفبای عربی سریعتر فرا گرفته می شود و خواندن و نوشتن به آن راحتتر است. خصوصا این خط برای ترکی که در آن تعدد اصوات موجود است مناسبتر می باشد. خط لاتین ترکی آذربایجانی با چند حرف اضافه x,q,ə)) یعنی (اَ ، ق ، خ) اندکی با خط لاتین ترکی استانبولی متفاوت است. متاسفانه در ایران استفاده از خط لاتین برای زبان تركی بدلایل سیاسی محدود گشته است.

 

 

آذربایجانین سسی


        www.dfiyouzat.com ::    

 

 محرم در کودکی

 

خیابان قره آغاج پشت مدرسه سلیمی وارد کوچه ناریشچی‌لار می‌شویم باید در غرب آن آنقدر بروی تا راه نود درجه تغییر جهت بدهد. به طرف شمال کوچه با عرض 5/2 متر و درازای بیش از 150 متر، در طول این کوچه 4 دربند سمت غرب و 4 دربند سمت شرق ، وسط کوچه مغازه‌ مسلم بقال درست نبش شمال شرق 4 راه قرار دارد یک دربند در شرق و یکی در غرب و هر دو به عرض کمتر از 2 متر است. البته مغازه سلطان بقال هم 50 متر بالاتر قرار دارد. دربند غربی با ما 24 خانوار زندگی می‌کنند سال 1342 ماه محرم در اردیبهشت ماه فرا می‌رسد عید غدیر که شد بوی ماه محرم را همه حس می‌کنند کودکان از همه زودتر، ماه محرم رسیده یا نه برای ما مهم نیست بعد از غدیر محرم است باید شاه حسین یا حسین گفت وقت آن هم عصرها. بعضی از کودکان کم سن و سال دم ظهر هم دو سه نفری دسته درست می‌کنند روبروی مسلم بقال رحیم بستنی‌چی با گاری چوبی مخصوص بستنی که دارای دو چرخ چوبی به قطر یک متر و با سایه‌بان به ارتفاع 5/2 متر هر روز از ساعت 12 الی 13 ظهر با زدن پایه فلزی با صدای بلند ( آی‌ی‌ی بستنی ) همه را به خود جلب می‌کرد. رحیم بستنی‌چی  آدم خوش برخوردی است با لباس روشن و پیش‌بند سفید که هیچ وقت کوچکترین لکه روی آن دیده نمی‌شد مشغول کسب و کار خود ،می‌گفتند زنش خیلی با‌سلیقه است .با یک قیران بستنی می‌داد نمی‌دانم چرا از او خوشم می‌آمد هیچ وقت عصبانی نمی‌شد همیشه با لحنی محبت آمیز با کودک و بزرگ صحبت می‌کرد. محرم که نزدیک می‌شد رنگ لباس او تغییری نمی‌کرد فقط یک شالگردن سیاه به گردن می‌انداخت. در ماه محرم بستنی می‌خریدیم با نوک قاشق مقداری بستنی اضافه می‌داد و می‌گفت:«احسان امام حسین» دختری کوچک که پدر نداشت پیش مادر و پدر بزرگش زندگی می‌کرد خانواده فقیری بودند دخترک هر روز به او نزدیک می‌شد و آرام می‌ایستاد و رحیم بستنی‌چی به او بستنی می‌داد و می‌گفت پولش را از پدرت گرفته‌ام پدرت گفته به دخترم بستنی بده .و من در دنیای کودکی چگونگی پرداخت پول بستنی پدری که مرده چه داستانهایی در ذهن خود نمی‌ساختم

از مسلم بقال همه بچه‌ها حساب می‌بردند. در اوقاتی که مشتری نداشت با صدای آرام قرآن قرائت می‌کرد و گاهاً با بزرگترها بحث دینی از رساله علماء به راه می‌انداخت. در 24 خانه دربند ما نزدیک به 120 دختر و پسر کوچک و بزرگ و هر ساله به تعداد آنها اضافه می‌شد.

 هفته قبل از عید غدیر بود که هوای بقالی سرم زد از عزیز قنادی که مغازه او خیابان قره آغاج واقع است مقداری شکلات خریده درست روبروی مغاز مسلم بقال آمده و تازه شروع به فروش کرده بودم که مسلم بقال از پس گردن من گرفته و کشان کشان به در خانه ما که اولین در سمت جنوبی دربند قرار داشت آورده و به خانه پرتاپ کرد تا هوای رقابت با او را نداشته باشم و من هم از شدت عصبانیت همه شکلاتها را خوردم.

ته کوچه خانه خدیجه خانم قرار داشت زن جسوری بود و زیر حرف زور نمی‌رفت به این جهت هر روز با یکی گلاویز می‌شد گلاویز که نه ، لنگه کفش رد و بدل می‌‌کرد و اکثراً به در خانه او نزدیک نمی‌شدند.

چوب صاف یک متری به قطر دو سانتیمتر که بارها پدر از دست شلوغی های من به تنگ می‌آمد با آن دنبالم می‌کرد و من هم مجبور به فرار یا اطاعت می‌شدم حالا حساب می‌کنم که پدر صدها بار مرا تهدید می‌کرد حتی یک مورد هم آن چوب به من نخورده است . چوب را برداشته و آماده مراسم شاه حسین کردم هوا ساعت 8 شب رو به تاریکی می‌رفت ساعت 6 در خانه نشسته بودم صدای یا حسین چند کودک شنیده می‌شود با خوشحالی با پای برهنه چوب به دست به بیرون می‌دوم پنج شش نفری دسته درست کرده‌اند و یک نفر نوحه خان که اکثراً من با صدای بلند یا حسین می‌گویم و جواب شاه حسین از بچه‌ها. همه کودکان بین سه تا هفت ساله‌اند و رفته رفته تعداد افزایش و سن هم افزایش می‌یابد. یک مسئله به تجربه ثابت شده خدیجه خانم در ماه محرم دعوا نمی‌کند خوش اخلاق می‌شود بچه‌ها هم دست او را خوانده‌اند در حال شاه حسین گویان داخل دربند دور می‌زنند اول از ده متری خانه او دور زده و در دور بعد از 7 متری و رفته رفته نزدیکتر و در آخر با جسارت و شجاعت از در خانه او هم رد می‌شویم آدم عجیبی بود می‌دانستیم که در دومین دوری که از در خانه او رد می‌شویم ما را به حیات خود دعوت می‌کند و با شربت و چای پذیرایی می‌کند و این چایی او مشتری زیادی دارد در همین لحظه تعداد بچه‌های کمتر از 10 سال به بیش از 20 نفر می‌رسد از در خانه او وارد شویم یک راه‌رو به عرض 1 متر به طول 10 متر بعد به حیات 40 متری که وسط آن یک باغچه 2 متری که دورش خالی است می‌رسیم از در که وارد شدیم صدای بچه‌ها زیر سقف انعکاس زیادی تولید می‌کند بخصوص شوق چای خدیجه خانم هم به همه روحیه می‌داد و صدای جواب نوحه که من با شوق و ذوق می‌خوانم با قدرت می‌دهند. در حیات چند دور که زدیم خدیجه خانم که مشغول تماشا بود به من اشاده می‌کرد که بنشینیم با اشاره دست همه نشسته و مشغول خوردن چای با سه تا قند می‌شوند در حالی که در خانه خودمان، بیش از یک قند نمی‌دادند، چای خورده و با روحیه مضاعف همان طور که وارد شده بودیم خارج شدیم تا روز بعد و تکرار لذت چای خدیجه خانم.

دربند روبروی ما هم دسته درست می‌کردند باید آنها مهمان ما باشند و ما هم مهمان آنها. مهمان هم با دعوت قبلی باشد در غیر این صورت آنرا نوعی تجاوز به حریم محله دانسته و منجر به دعوای گروهی می‌شد به این جهت ابتدا نماینده دربندمان از آنها دعوت می‌کرد و طبق برنامه آنها را نزدیکی چهار راه استقبال می‌کنیم. دسته آنها یک امتیاز داشت یک نوحه خوان خوب و خوش صدا داشتند، برخلاف دسته ما که فاقد آن بود.موسی پسر آقای خسروشاهی که یک خانواده مذهبی و بی‌غل و غش بودند. موسی بعدها به تحصیلات عالیه رسید. تدبیر و شعور موسی که چند سال از ما بزرگتر بود مشکل دعوا را حل ‌کرده اول آنها مهمان ما می‌شدند. موسی در حال نوحه خوانی دسته را به دربند ما هدایت می‌کرد و ما هم برای کم نیاوردن با احساسات و صدای بلند مشغول نوعی مبارزه می‌شدیم ولی نوحه موسی با صدای خوش و آهنگ دلنشین ما را مجذوب می‌کرد و برای اینکه کار خراب نشود به بچه‌ها اشاره که به مهمانها ملحق شوید مثل اینکه حرف دل همه را می‌گفتم و شاید برای خلاصی از صدای من دسته مشترک شده و به حدود 30 نفر می‌رسید پس از یک دور به طرف دربند روبرو راه می‌افتادبم رفته رفته دسته به چهار راه می‌رسد مسلم بقال از مغازه بیرون می‌آمد و دست به سینه می‌ایستاد و چهار را مسدود می‌شد جالب اینکه هر کس از راه می‌رسید می‌ایستاد تا دسته رد شود از اینکه بزرگتر‌ها تا این اندازه به ما احترام می‌گذاشتند لذت بخش بود در حالی که روزهای معمولی خیلی کمتر از اینها را با مشت و لگد همراهی می‌کردند. دسته که وارد کوچه روبرویی می‌شد مسلم بقال هم به کسب و کار خود می‌پرداخت دیگر از مسلم بقال هم کسی حساب نمی‌برد از در مغازه که رد می‌شدیم ضمن احترام به او سلام می‌کردیم و او هم محبت آمیز جواب سلام را می‌داد  نمی‌دانم چرا در روزهای معمولی چنین اتفاقی نمی‌افتاد.ساعت 5/7 رفته رفته سن سردسته شاه حسین گویان حدود 14 و 15 ساله شده و ما را به ته صف شوت می‌کنند و ما هم مثل بچه آدم مطیع به دسته می‌پیوندیم. مردعلی اولین فرد از بزرگترها به دسته می‌پیوست آدم زحمت کشی بود. عصر با تنی خسته از راه می‌رسید باید از چهار راه به دربند روبرویی که خانه داشت می‌رفت از او درخواست می‌کردیم وارد دسته شود و او بسته نان و پاکت را به دست یکی از بچه‌ها داده مقداری سر دسته می‌شد چند نفر از همسالان خود را جای خود می‌گذاشت و می‌گفت بروم درست و صورت خود را شسته و بر‌می‌گردم آدم خوش قولی بود همه از کوچک و بزرگ  او را دوست می‌داشتند با آمدن مرد علی دسته بزرگ و بزرگتر می‌شد به طرف مسجد طاها حرکت می‌کرد.

مشهد حاج‌علی را همه می‌شناسند نظامی بازنشسته با صدای خوش و بلند و نوحه خان ماهر از ساعت 8 به دسته ملحق می‌شد  جلوی دسته آرام راه می‌رفت پارچه سیاهی دور گردنش می‌انداخت گاه گاهی مردی یا زنی پیراهن یا روسری مریضی را به دستش می‌داد در این وقت بود که رنگش سرخ می‌شد به پارچه‌ها که نگاه می‌کرد اشک از چشمانش جاری می‌شد با یک صدای بلند یا حسین که از ته دل می‌گفت همه می دانستند مریضی دست نیاز به آنها دراز کرده چنان از خدا و امام حسین و حضرت ابوالفضل حاجت می‌خواست که بدون استثناء همه گریه میافتادند. می‌گفتند او قادر است سنگها را هم به گریه وا دارد .دسته وارد مسجد می‌شود مشدحاج‌علی همیشه (به غیر از تاسوعا و عاشورا) داخل مسجد نوحه می‌خواند. دسته در 3 حلقه داخل مسجد دور می‌زند ساعت 9 با عزاداری مختصر و دعای خیر برای عزاداران  ودرخواست شفا برای بیمارن به اتمام می‌رسید......بعد از شام سینه‌زنی ......

      رحیم قابل نژاد

 


 


        www.dfiyouzat.com ::    

 

  تورک همدان


شهرستانهاى آذربايجانى استان همدان (نواحى شمالى٫ مركزى٫ غربى و شرقى٫ 70% سطح استان)
 


(بنا به داده هاى طرح جمع آورى و ضبط گويشهاى مختلف روستاهاى سراسر كشور كه از سوى جهاد سازندگى و در 216 روستاى استان همدان نيز اجرا شده است و نيز ماخذ وزارت كشور 1377)
 


شهرستان رزن: همه اهالى به تركي سخن مىگويند. اين شهرستان به همراه شهرستان كبودرآهنگ به لحاظ زبانى و ملى همگنترين شهرستان استان همدان مىباشد.
شهرستان كاورنگ (به فارسى كبودرآهنگ): مردم شهرستان كبودرآهنگ به زبان تركي و عده بسيار كمي هم به زبان فارسي و احتمالا كردى صحبت مي كنند. اين شهرستان به همراه شهرستان رزن به لحاظ زبانى و ملى همگنترين شهرستانهاى استان همدان مىباشد.
شهرستان همدان: در روستاها همه به تركي و در بعضى مراكز شهري آن به تركى و فارسي سخن مىگويند.
شهرستان بهار: زبان عموم مردم تركي است. عده قليلي از روستائيان همجوار با شهرستان ها و استان كردستان به زبانهاى لري و كردي سخن مىگويند.
شهرستان اسدآباد: زبان اكثريت مردم تركى است. شمار اندكى به زبانهاى كردى و لرى سخن مىگويند.
 

 

 

     

 

   

 

 

بالای صفحه